Obstetrik (Doğumsal) Brakiyal Pleksus YaralanmasıDoğumsal Kol Sinir Ağı Zedelenmesi (Obstetrik Brakiyal Pleksus Yaralanması)
Obstetrik (Doğumsal) Brakiyal Pleksus Yaralanması Nedir?
Obstetrik Brakiyal Pleksus Yaralanması (OBPY); zor doğum sırasında (özellikle omuz distosisi, iri bebek veya makat gelişte) baş-omuz açısının aşırı traksiyonla açılması sonucu üst ekstremiteyi inerve eden C5 - T1 servikal sinir köklerinin gerilmesi (nöropraksi/aksonotmezis) veya kopmasıdır (nörotmezis/kök avülsiyonu). Tutulan sinir köklerine göre Üst Trunkus (C5-C6 Erb-Duchenne), Üst+Orta Trunkus (C5-C7) veya Total Pleksus (C5-T1) felci şeklinde görülür.
Doğumsal (Obstetrik) Brakiyal Pleksus Yaralanması, doğum sırasında bebeğin başı çıkarken omuzunun doğum kanalına takılması ve boyun-omuz mesafesinin gerilmesi sonucu boyundan çıkıp omuz, kol ve ele giden sinir ağının (C5-T1) zedelenmesidir. Doğumdan hemen sonra bebeğin etkilenen kolunu diğer kolu kadar aktif hareket ettirememesi, kolun gövde yanında gevşek durması ve omuz/dirsek hareketlerinde azalma ile fark edilir.
Temel Nedenler ve Biyomekanik
Bilmeniz Gereken Temel Noktalar
- •Narakas Sınıflaması: Grup I (C5-C6 - Erb): Omuz abduksiyon/dış rotasyon ve dirsek fleksiyon felci (en iyi prognoz). Grup II (C5-C7): Ek olarak el bileği ekstansiyon kaybı. Grup III (C5-T1): Total pleksus felci. Grup IV (C5-T1 + Horner sendromu): En ağır prognoz
- •Eşlik Edebilen Doğum Travmaları: Klavikula veya humerus kırığı (ilk 10-14 gün immobilizasyon gerektirir), Frenik sinir (C3-C5) yaralanması ve Konjenital Musküler Tortikollis
- •Glenohumeral Displazi: İç rotatörler (subskapularis) sağlam, dış rotatörler felçli olduğu için hızla omuz iç rotasyon kontraktürü ve posterior humerus başı subluksasyonu gelişir
- •Kürek Kemiğini Sabitleme Sırrı: Bebeğinizin kolunu yana açarken veya dışa çevirirken bir elinizle mutlaka kürek kemiğini (omuz başını) hafifçe tutarak sabitleyin. Kürek kemiği tutulmazsa omuz eklemi açılmaz, kürek kemiği kayar!
- •Bebeğin Kolunu Unutmaması (Duyusal Uyarı): Bebekler zayıf olan kolunu fark etmeyip hep sağlam elini kullanmak ister. Zayıf kolunu öpmek, yumuşak fırça/ipek/havlu sürmek ve bileğine çıngırak takmak beynin o kolu tanımasını sağlar.
- •İlk 10 Gün Dinlenme: Doğumdan sonraki ilk 7-10 gün (özellikle köprücük kemiğinde çatlak/kırık da varsa) kol gerilmez, göğüs üzerinde dinlendirilir; egzersizlere doktor onayıyla 10-14. günde başlanır.
Değerlendirme Yöntemleri
1. Toronto Aktif Hareket Ölçeği (AMS) & Mallet Sınıflaması
Active Movement Scale (AMS: 0-7 puan — yerçekimsiz ve yerçekimine karşı hareketi puanlar), Kurabiye (Towel/Cookie) Testi (9. ayda humerus adduksiyondayken boyun fleksiyonu <45° ise eli ağza götürebilme) ve >2-3 yaş çocuklarda Modifiye Mallet Sınıflaması (Evre I-V).
2. İlkel Refleks Asimetrisi & 3. Ay Biseps Kriteri
Moro refleksinde, Asimetrik Tonik Boyun Refleksinde (ATBR) ve Paraşüt reaksiyonunda tek taraflı asimetri. Gilbert & Tassin Kriteri: 3. ay sonunda aktif dirsek fleksiyonu (Biseps) hiç dönmemişse veya T1 avülsiyonu/Horner varsa mikrocerrahi eksplorasyon endikedir!
3. Skapulohumeral Gonyometri (Skapula Sabitlenerek!)
Skapula fizyoterapistin eliyle toraksa sabitlenerek pasif glenohumeral dış rotasyon (dirsek gövde yanındayken <30° ise posterior subluksasyon riski!) ve abduksiyon açısının ölçümü; Putti işareti (kol adduksiyona getirildiğinde skapula üst köşesinin kalkması).
1. Aktif Hareket Ölçeği ve 3. Ay Kontrolü
Bebeğinizin kolunu büküp elini ağzına götürebilmesi (özellikle 3. ayda biseps kasının çalışması) her ay dikkatle izlenir.
2. Omuz Dışa Dönüş Açısı
Omuz ekleminin içe doğru sıkışıp sıkışmadığı kürek kemiği sabitlenerek kontrol edilir.
3. El Kavrama ve Göz Kontrolü
Parmakların açılıp kapanması ve her iki göz kapağının simetrisi değerlendirilir.
Tedavi Seçenekleri ve Faz Bazlı Protokol
✨ Zenginleştirilmiş GIF Egzersiz & Koruma Rehberi1. Yenidoğan Dönemi (İlk 1-2 Hafta) ve Pasif EHA Protokolü
- •İlk 7-10 Gün: Sinir kökü ödeminin inmesi (ve eşlik eden klavikula kırığı varsa kaynaması) için kol zorlanmaz; göğüs üzerinde nötral pozisyonlanır
- •2. Haftadan İtibaren (Her Bez Değişiminde!): Aileye günde 4-5 kez, skapulayı başparmak ve işaret parmağıyla sabitleyerek nazik pasif omuz dış rotasyonu, abduksiyon, fleksiyon, ön kol supinasyon ve el bileği/parmak ekstansiyonu öğretilir!
- •KRİTİK KURAL: Skapula sabitlenmeden yapılan omuz hareketi glenohumeral kapsülü açmaz, sadece skapulayı kaydırır ve omuz çıkığına (posterior subluksasyona) zemin hazırlar!
2. Bebeklik Dönemi (1 - 12 Ay) — Duyusal Girdi ve Aktif Oyun
- •Duyusal Farkındalık (İhmali Önleme): Bebeğin etkilenen kolunu unutmaması (gelişimsel aprakzi/ihmal olmaması) için kola farklı dokulu kumaşlar, fırçalama, vibrasyon, ılık su ve çıngıraklı bilekliklerle sürekli duyusal girdi verme; elleri orta hatta ve ağza götürme
- •Yüzüstü ön kol üzerinde ağırlık aktarma (tummy time), dönme, otururken etkilenen el üzerine ağırlık verme ve iki elle büyük oyuncak kavrama
- •Gerekirse el bileği ekstansiyon ateli veya supinasyon bantlaması (Kinesio tape)
3. Erken Çocukluk (1 - 6+ Yaş) — Bimanuel Eğitim ve Cerrahi Sonrası
- •Trompet/borazan işareti (elini ağza götürürken omuzu 90° abduksiyona kaldırma kompansasyonu) gelişmişse dış rotatör kuvvetlendirme ve gerekirse subskapularis Botulinum toksin + seri alçı/splintleme
- •Yüzme, duvara tırmanma ve bimanuel oyun aktiviteleri
1. Altın Kural: Her Bez Değişiminde 5 Dakika Nazik Egzersiz
- •1. Dışa Döndürme (En Önemli Hareket): Bebeğinizin dirseğini 90 derece büküp gövdesinin yanına yaslayın; bir elinizle omuzunu/kürek kemiğini sabitlerken diğer elinizle ön kolunu yavaşça dışa doğru (yatağa doğru) açıp 10 saniye tutun
- •2. Yukarı Kaldırma: Kürek kemiğini destekleyerek kolunu başının yanına doğru yavaşça kaldırın
- •3. Avuç İçini Çevirme: Bebeğinizin avuç içi hep geriye/aşağıya bakma eğilimindedir; ön kolunu nazikçe çevirerek avuç içinin yüzüne/tavana bakmasını sağlayın
- •4. Bilek ve Parmaklar: El bileğini geriye doğru ve parmaklarını tek tek açıp esnetin
2. Adım: Kolunu Sevdirme, Emzirme ve Taşıma Kuralları
- •Koltuk Altından Tutup Kaldırmayın: Bebeğinizi kucağınıza alırken ASLA kollarından veya koltuk altlarından tutup çekmeyin; bir elinizle baş-boyun-sırtını, diğer elinizle poposunu destekleyerek kaldırın!
- •Giyindirirken ÖNCE zayıf kolunu giydirin, soyarken SONRA zayıf kolunu çıkarın
- •Bebeğinizin zayıf elini sık sık kendi yüzüne, ağzına ve biberona/memeye dokundurun; iki eliyle birlikte tutacağı çıngırak ve toplar verin
3. Adım: Karın Üstü Oyun ve Ağırlık Aktarma
- •Uyanıkken gözetim altında karın üstü (tummy time) yatırıp dirsekleri üzerinde durmasını destekleyin (bu hareket hem omuz yuvasını korur hem de sırt kaslarını güçlendirir)
Hareketli (GIF) Terapötik Egzersiz Rehberi
Biyomekanik açı, hedef kas grubu ve dozaj parametreleriyle animasyonlu klinik egzersiz protokolü (Büyütmek için görsele tıklayın)
Evde adım adım güvenle uygulayabileceğiniz hareketli egzersiz gösterimleri (Büyütmek için görsele tıklayın)
🔍 Büyüt1. Skapula Toraksa Sabitlenerek Pasif Glenohumeral Eksternal Rotasyon (Posterior Subluksasyon Önleme!)
1. Bir Elle Omuzu Tutarken Diğer Elle Kolu Dışa Çevirme
OBPY'de subskapularis sağlam, dış rotatörler paretik olduğu için hızla iç rotasyon kontraktürü ve posterior omuz çıkığı gelişir; skapula sabitli dış rotasyon en hayati egzersizdir!
Her bez değişiminde bir elinizle bebeğin kürek kemiğini/omzunu yatağa sabitleyin, diğer elinizle dirseği bükülü kolunu yavaşça dışa doğru açıp 10 saniye tutun.
🔍 Büyüt2. Skapulohumeral Ritmi Koruyarak Pasif/Aktif-Asistif Omuz Fleksiyonu
2. Kürek Kemiğini Tutarak Kolu Baş Üstüne Doğru Uzatma
Glenohumeral kapsülün inferior katlantısını açık tutar ve iki elin orta hatta buluşmasını destekler.
Kürek kemiğinin yana kaymasına izin vermeden bebeğinizin kolunu nazikçe yukarı doğru kaldırın ve iki elini göğsünün ortasında birleştirin.
🔍 Büyüt3. Pronasyon Kontraktürüne Karşı Pasif ve Aktif Ön Kol Supinasyon Fasilitasyonu
3. Avuç İçine Renkli Çıkartma Koyup Avucuna Bakmasını Sağlama
Pronator teres baskınlığına karşı supinatör ve biseps kaslarını uyararak elin fonksiyonel pozisyonunu kazandırır.
Bebeğinizin ön kolunu nazikçe çevirerek avuç içinin yüzüne bakmasını sağlayın; avuç içine renkli çıkartma yapıştırarak kendi eline bakmasını teşvik edin.
🔍 Büyüt4. Kapalı Kinetik Zincir Ağırlık Aktarma (Glenohumeral Ko-Kontraksiyon ve Kortikal Farkındalık)
4. Karın Üstü Dirseklere Dayanma ve Duvarda Topa Dokunma
Eklem mekanoreseptörlerini uyararak hem humerus başını glenoid yuvaya merkezler hem de gelişimsel kol ihmalini (aprakziyi) önler.
Uyanıkken karın üstü yatırıp dirseklerine ağırlık vermesini ve büyüdükçe duvardaki topa etkilenen eliyle bastırmasını sağlayın.
🔍 Büyüt5. M. Biceps Brachii ve Brachialis Re-İnnervasyon Eğitimi (El-Ağız Koordinasyonu)
5. Yan Yatışta veya Oyunda Zayıf Eli Ağza ve Yüze Götürme
Obstetrik brakiyal pleksus yaralanmasında (özellikle C5-C6) biseps fonksiyonunun kazanılması ve trompet işareti olmadan elin ağza götürülmesi temel klinik hedeftir.
Bebeğinizin bileğine çıngıraklı bileklik takarak veya eline sevdiği yumuşak bir oyuncağı vererek dirseğini büküp elini ağzına/yüzüne götürmesini teşvik edin.
🔍 Büyüt6. Kortikal İhmali (Gelişimsel Agnoziyi) Önleyen El Bileği/Parmak Ekstansiyon ve Duyu Eğitimi
6. Parmakları Tek Tek Açıp Farklı Dokulara Dokundurma
Bebek etkilenen kolunu ve elini hissetmezse beyin o ekstremiteyi ihmal eder; farklı kumaşlarla dokunsal uyarı ve parmak açma-kapama hareketleri sinir iyileşmesini hızlandırır.
Bebeğinizin avuç içini ve parmaklarını nazikçe açıp yumuşak fırça, havlu ve oyuncaklara dokundurarak elini fark etmesini ve kullanmasını sağlayın.
Kaçınılması Gereken Hareketler ve Kesin Yasaklar
1. KESİN YASAK: Bebeği Kucağa Alırken Koltuk Altlarından veya Etkilenen Kolundan Tutup Çekmek (Sinir Köklerini Tekrar Koparır!)
1. Bebeği Kaldırırken Koltuk Altlarından veya Kollarından Tutup Çekmek (Mutlaka Baş-Sırt ve Poposunun Altından Tutarak Kaldırın!)
2. Pasif Omuz Egzersizi Yaparken Skapulayı (Kürek Kemiğini) Sabitlemeden Kolu Zorlamak (Omuz Eklemi Açılmaz, Arka Çıkık Yapar!)
2. Egzersiz Yaparken Kürek Kemiğini Eliyle Sabitlemeden Kolu Zorla Çevirmek
3. Doğumdan Sonraki İlk 7-10 Gün (Özellikle Eşlik Eden Klavikula Kırığı Varsa) Sinir Ödemi İnmeden Agresif Germe Yapmak
3. Doğumdan Sonraki İlk 7-10 Gün Doktor Onayı Olmadan Kolu Çekiştirmek
4. Etkilenen Kolu Duyusal Olarak İhmal Etmek ve Giydirirken Önce Sağlam Kolu Giydirmek ('Önce Hasta Kol Giyer, Sonra Hasta Kol Çıkar'!)
4. Kıyafet Giydirirken Önce Sağlam Kolu Giydirmek (Kural: Giydirirken ÖNCE Zayıf Kol, Soyarken EN SON Zayıf Kol!)
Obstetrik (Doğumsal) Brakiyal Pleksus Yaralanması — Video Rehberi
Videoların üzerine tıklayarak doğrudan pencerede açıp izleyebilir veya 📋 Özet & Ayarlar penceresinden detayları inceleyebilirsiniz.
Hastalığın Tanımı İle İlgili Video (1 Video)
Patofizyoloji, biyomekanik ve klinik tablo özeti
Hastalığın ne olduğu, neden geliştiği ve temel mekanizması
Obstetrik Brakiyal Pleksus ve Erb-Duchenne Paralizisi Klinik Muayenesi ve Bilgilendirme
Obstetrik Brakiyal Pleksus Yaralanması (OBPY); zor doğum sırasında (özellikle omuz distosisi, iri bebek veya makat gelişte) baş-omuz açısının aşırı traksiyonla açılması sonucu üst ekstremiteyi inerve eden C5 - T1 servikal sinir köklerinin gerilmesi (nöropraksi/aksonotmezis) veya kopmasıdır (nörotmezis/kök avülsiyonu). Tutulan sinir köklerine göre Üst Trunkus (C5-C6 Erb-Duchenne), Üst+Orta Trunkus (C5-C7) veya Total Pleksus (C5-T1) felci şeklinde görülür.
Doğumsal (Obstetrik) Brakiyal Pleksus Yaralanması, doğum sırasında bebeğin başı çıkarken omuzunun doğum kanalına takılması ve boyun-omuz mesafesinin gerilmesi sonucu boyundan çıkıp omuz, kol ve ele giden sinir ağının (C5-T1) zedelenmesidir. Doğumdan hemen sonra bebeğin etkilenen kolunu diğer kolu kadar aktif hareket ettirememesi, kolun gövde yanında gevşek durması ve omuz/dirsek hareketlerinde azalma ile fark edilir.
Tedaviler ve Egzersizler İle İlgili Videolar
Faz bazlı fizyoterapi protokolleri, mobilizasyon ve terapötik egzersizler
Aşamalı iyileşme ve evde güvenli egzersiz uygulamaları
Brakiyal Pleksus Yaralanmalarında Üst Ekstremite Eklem Hareket Açıklığı Egzersizleri
1. Yenidoğan Dönemi (İlk 1-2 Hafta) ve Pasif EHA Protokolü: İlk 7-10 Gün: Sinir kökü ödeminin inmesi (ve eşlik eden klavikula kırığı varsa kaynaması) için kol zorlanmaz; göğüs üzerinde nötral.
1. Altın Kural: Her Bez Değişiminde 5 Dakika Nazik Egzersiz: 1. Dışa Döndürme (En Önemli Hareket): Bebeğinizin dirseğini 90 derece büküp gövdesinin yanına yaslayın; bir elinizle omuzunu/kürek.
Pediatrik Brakiyal Pleksus (Erb-Duchenne ve Klumpke) Rehabilitasyon Egzersizleri
2. Bebeklik Dönemi (1 - 12 Ay) — Duyusal Girdi ve Aktif Oyun: Duyusal Farkındalık (İhmali Önleme): Bebeğin etkilenen kolunu unutmaması (gelişimsel aprakzi/ihmal olmaması) için kola farklı dokulu.
2. Adım: Kolunu Sevdirme, Emzirme ve Taşıma Kuralları: Koltuk Altından Tutup Kaldırmayın: Bebeğinizi kucağınıza alırken ASLA kollarından veya koltuk altlarından tutup çekmeyin; bir elinizle.
Klinik Değerlendirme, Gonyometri ve Özel Test Videoları
Yalnızca Sağlık Profesyoneli modunda görüntülenir (Hasta modunda gizlidir)
Obstetrik Brakiyal Pleksus ve Erb-Duchenne Paralizisi Klinik Muayenesi ve Bilgilendirme
Toronto Aktif Hareket Ölçeği (AMS) & Mallet Sınıflaması: Active Movement Scale (AMS: 0-7 puan — yerçekimsiz ve yerçekimine karşı hareketi puanlar), Kurabiye (Towel/Cookie) Testi (9. ayda humerus.
Omuz Eklemi Gonyometrik Ölçümü (Fleksiyon, Abduksiyon, İç ve Dış Rotasyon)
İlkel Refleks Asimetrisi & 3. Ay Biseps Kriteri: Moro refleksinde, Asimetrik Tonik Boyun Refleksinde (ATBR) ve Paraşüt reaksiyonunda tek taraflı asimetri. Gilbert & Tassin Kriteri: 3. ay sonunda.