Proksimal Humerus Başı KırığıKol Kemiği Üst Uç Kırığı (Proksimal Humerus Başı Kırığı)
Proksimal Humerus Başı Kırığı Nedir?
Proksimal humerus kırıkları; humerus başı, anatomik/cerrahi boyun ile tüberkülüm majus ve minus bölgelerini etkileyen, ileri yaşta osteoporotik düşmelerle sık görülen omuz kuşağı kırıklarıdır. Neer sınıflamasına göre kırık parçalarının (baş, şaft, büyük ve küçük tüberkül) ayrışma miktarı (>1 cm deplasman veya >45° açılanma) kırığın stabilitesini ve glenohumeral biyomekaniği belirler.
Omuz başı kırığı (Proksimal Humerus Kırığı), kol kemiğinin omuz yuvasına giren yuvarlak üst kısmının veya hemen altındaki boyun bölgesinin düşme ya da darbe sonucu kırılmasıdır. Omuz çevresinde şiddetli ağrı, kolu havaya kaldıramama ve birkaç gün içinde omuzdan dirseğe doğru inen yaygın morarma ve şişlik ile karakterizedir.
Temel Nedenler ve Biyomekanik
Bilmeniz Gereken Temel Noktalar
- •İleri yaşta osteoporoza bağlı düşük enerjili düşmeler
- •Genç bireylerde yüksek enerjili spor kazaları veya doğrudan omuz travması
- •Rotator manşet kaslarının çekişine bağlı kemik yapışma yeri (tüberkül) ayrılmaları
- •Humerus Başı: Kol kemiğinin omuz yuvası içinde dönen top şeklindeki üst ucudur.
- •Sarkaç Hareketi (Codman): Öne eğilip kolu tıpkı bir saat sarkacı gibi kasları sıkmadan boşlukta sallayarak eklemi yağlama yöntemidir.
- •Kürek Kemiği (Skapula): Omuz hareketinin sağlıklı olması için sırtınızdaki kürek kemiği kaslarının dik ve dengeli çalışması gerekir.
Değerlendirme Yöntemleri
1. Nörovasküler Değerlendirme (Aksiller Sinir)
Deltoid lateralinde ('apolet bölgesi') hipoestezi kontrolü ve izometrik deltoid kontraksiyonu; radial nabız ve kapiller dolum.
2. Neer Kırık Tipi ve Stabilite Onayı
1-parçalı (stabil) kırıklarda 7-10. günde pasif harekete başlanabilirken, tüberkül kırıklarında aktif abduksiyon/eksternal rotasyon 4-6 hafta kısıtlanır.
3. Skapulohumeral Ritim & Gonyometri
Erken 'shrug sign' (omuz silkme kompansasyonu) gözlemi; skapular planda elevasyon, iç/dış rotasyon açıları ve Constant-Murley Omuz Skoru.
1. Omuz Duyu ve Dolaşım Kontrolü
Omuz yan kısmında uyuşukluk olup olmadığı ve parmaklara giden kan dolaşımı değerlendirilir.
2. Kolu Kaldırma ve Döndürme Açısı
İyileşme haftasına göre önce fizyoterapist yardımıyla, sonra kendi gücünüzle kolunuzu ne kadar kaldırabildiğiniz ölçülür.
3. Kürek Kemiği Uyumu
Kolunuzu kaldırırken omuzunuzu kulağınıza doğru çekip çekmediğiniz (hatalı telafi hareketi) ayna karşısında incelenir.
Tedavi Seçenekleri ve Faz Bazlı Protokol
✨ Zenginleştirilmiş GIF Egzersiz & Koruma RehberiFaz 1: Erken Koruma ve Pasif Faz (1 - 3. Hafta)
- •Velpeau bandajı veya omuz kol askısı; el bileği, parmak ve dirsek aktif EHA
- •Hekim onayıyla (stabil kırıklarda 7-14. gün) Codman sarkaç (pendulum) egzersizleri — tamamen yerçekimiyle, aktif deltoid kasılması olmadan
- •Skapular retraksiyon ve postür eğitimi
Faz 2: Aktif-Asistif ve Pasif EHA Fazı (3 - 6. Hafta)
- •Sırtüstü (supin) pozisyonda sağlam el veya sopa (wand) yardımıyla pasif/aktif-asistif fleksiyon
- •Masa üzerinde bez kaydırma (table slide) ve makara egzersizleri
- •Submaksimal ağrısız deltoid ve skapular çevre izometrik egzersizler
Faz 3: Aktif EHA ve Progresif Kuvvetlendirme (6 - 12+ Hafta)
- •Radyolojik kaynama sonrası yerçekimine karşı aktif fleksiyon ve skapular plan elevasyonu (scaption)
- •Elastik bant ile iç/dış rotasyon ve serratus anterior / alt trapez güçlendirme
- •Kapsüler germe (posterior kapsül ve inferior kapsül mobilizasyonu) ve fonksiyonel baş üstü uzanma
1. Dönem: Kol Askısı ve Sarkaç Dönemi (1 - 3. Hafta)
- •Günde 3-4 kez sağlam elinizle masaya dayanıp öne eğilin; kırık kolunuzu tamamen gevşek bırakarak küçük daireler çizecek şekilde sallayın (Sarkaç Egzersizi)
- •Askı içindeyken parmaklarınızı ve el bileğinizi sürekli hareket ettirin
- •Yatarken kırık kolunuzun ve dirseğinizin altına mutlaka ince bir yastık destek koyun (kol geriye düşmesin)
2. Dönem: Yardımlı Hareket Dönemi (3 - 6. Hafta)
- •Sırtüstü yatarken sağlam elinizle veya bir oklava/sopa yardımıyla kırık kolunuzu başınızın üzerine doğru yavaşça kaldırın
- •Masaya oturup elinizin altına bir bez koyarak masada ileri-geri kaydırın
- •Kürek kemiklerinizi arkada birbirine yaklaştırıp 5 saniye tutun
3. Dönem: Güçlendirme ve Günlük Hareketler (6. Haftadan Sonra)
- •Parmaklarınızla duvarda örümcek gibi yukarı doğru yürüyerek kolunuzu kaldırın
- •Doktorunuz kaynamayı onayladıktan sonra hafif lastik bantlarla omuz güçlendirme egzersizlerine başlayın
Hareketli (GIF) Terapötik Egzersiz Rehberi
Biyomekanik açı, hedef kas grubu ve dozaj parametreleriyle animasyonlu klinik egzersiz protokolü (Büyütmek için görsele tıklayın)
Evde adım adım güvenle uygulayabileceğiniz hareketli egzersiz gösterimleri (Büyütmek için görsele tıklayın)
🔍 Büyüt1. Pasif Codman Sarkaç (Pendulum) Dekompresyon Egzersizi
1. Öne Eğilerek Kolu Saat Sarkacı Gibi Gevşek Sallama
Sağlam el ile masadan destek alıp gövdeyi öne eğerek, aktif deltoid/supraspinatus kasılması olmaksızın tamamen yerçekimi ve gövde salınımıyla humerus başının glenoid içinde pasif mobilizasyonu.
Sağlam elinizle masaya dayanıp belden hafif öne eğilin. Kırık kolunuzu hiç kasmadan tamamen gevşek bırakın ve gövdenizi hafifçe sallayarak kolunuzla küçük daireler çizin.
🔍 Büyüt2. Supin Pozisyonda Sopa (Wand) İle Aktif-Asistif Omuz Fleksiyonu
2. Sırtüstü Yatarken Sopa veya Sağlam El Yardımıyla Kolu Kaldırma
Sırtüstü yatışta skapula yatakla desteklenirken sağlam kolun sopa (wand) aracılığıyla etkilenen kolu ağrısız sınırda pasif/aktif-asistif fleksiyona taşıması. Kırık hattına aşırı deltoid makaslama yükü bindirmeden EHA kazandırır.
Sırtüstü yatarken iki elinizle bir oklava veya sopa tutun. Sağlam kolunuzun gücüyle kırık kolunuzu ağrısız sınırda başınızın üzerine doğru yavaşça kaldırıp 3 saniye bekleyin.
🔍 Büyüt3. Duvarda Parmak Merdiveni İle Kademeli Aktif-Asistif Elevasyon
3. Parmaklarla Duvarda Yukarı Doğru Örümcek Gibi Yürüme
Duvar karşısında parmak uçlarıyla duvar yüzeyinde adım adım yukarı tırmanarak glenohumeral fleksiyon ve skapulotorasik yukarı rotasyonun kontrollü artırılması.
Yüzünüzü duvara dönün, kırık kolunuzun parmak uçlarıyla duvarda bir örümcek gibi adım adım yukarı doğru yürüyün. Ulaştığınız en üst güvenli noktada 5 saniye bekleyip yavaşça inin.
🔍 Büyüt4. Radyolojik Kaynama Sonrası Rotator Manşet Dış Rotasyon Kuvvetlendirme
4. Dirsek Gövdede Sabitken Kolu Dışa Döndürerek Güçlendirme
Radyolojik kallus/kaynama doğrulandıktan sonra (6. hafta sonrası) dirsek gövde yanında rulo havluyla destekliyken infraspinatus ve teres minör kaslarının izotonik güçlendirilmesi.
Doktorunuz kemiğin kaynadığını onayladıktan sonra (6. haftadan itibaren) dirseğinizi belinize sabitleyip lastik bantla elinizi yavaşça dışarıya doğru açarak omuz kaslarınızı güçlendirin.
🔍 Büyüt5. Skapulotorasik Retraksiyon ve Depresyon Stabilizasyonu
5. Kürek Kemiklerini Arkada Yaklaştırma (Dik Duruş)
Omuz askısı kullanımına bağlı gelişen pektoral kısalığı ve skapular anterior tilti düzelterek kırık iyileşirken subakromiyal sıkışmayı önler.
Omuzlarınızı kulaklarınızdan aşağı indirip kürek kemiklerinizi sırtınızın ortasında birbirine yaklaştırın, 5 saniye tutup gevşeyin.
🔍 Büyüt6. Skapular Planda (30° Anterior) Supraspinatus/Deltoid Kuvvetlendirme
6. Başparmak Yukarı Bakarken Kolu Kontrollü Kaldırma
Radyolojik kaynama sonrası (6-8+ hafta) tüberkülüm majusun akromiyon altına sıkışmasını önleyen skapular planda aktif deltoid ve rotator manşet kuvvetlendirmesi sağlar.
Kemik kaynaması doktorunuzca onaylandıktan sonra başparmağınız tavana bakacak şekilde kolunuzu hafif önden omuz hizasına kadar kaldırıp yavaşça indirin.
Kaçınılması Gereken Hareketler ve Kesin Yasaklar
1. Erken Fazda (İlk 3-4 Hafta) Yerçekimine Karşı Aktif İzole Deltoid/Supraspinatus Elevasyonu (Tüberkül Deplasman Riski)
1. İlk 3-4 Hafta Kırık Kolu Sağlam Elin Yardımı Olmadan Tek Başına Havaya Kaldırmaya Çalışmak
2. Supin Yatışta Humerus Distalini Desteksiz Bırakarak Kırık Hattında Ekstansiyon Stresi Oluşturmak
2. Sırtüstü Yatarken Kırık Kolun ve Dirseğin Altına Yastık Desteği Koymayı Unutmak
3. Kaynama Öncesi Etkilenen Omuz Üzerine Yüklenmek ve Zorlamalı İnternal Rotasyon/Ekstansiyon
3. İlk 6 Hafta Kırık Omuz Üzerine Yan Yatmak veya Eli Zorla Sırtın Arkasına Götürmek
4. Konsolidasyon Tamamlanmadan Üst Ekstremiteye Kapalı Zincir Aksiyel Yük veya Torsiyonel Stres Bindirmek
4. Kırık Kol İle Yerden/Koltuktan Destek Alarak Kalkmak veya Ağır Poşet Taşımak
Proksimal Humerus Başı Kırığı — Video Rehberi
Videoların üzerine tıklayarak doğrudan pencerede açıp izleyebilir veya 📋 Özet & Ayarlar penceresinden detayları inceleyebilirsiniz.
Hastalığın Tanımı İle İlgili Video (1 Video)
Patofizyoloji, biyomekanik ve klinik tablo özeti
Hastalığın ne olduğu, neden geliştiği ve temel mekanizması
Omuz Kırıkları (Proksimal Humerus Kırığı) Nedir? Nasıl Tedavi Edilir?
Proksimal humerus kırıkları; humerus başı, anatomik/cerrahi boyun ile tüberkülüm majus ve minus bölgelerini etkileyen, ileri yaşta osteoporotik düşmelerle sık görülen omuz kuşağı kırıklarıdır. Neer sınıflamasına göre kırık parçalarının (baş, şaft, büyük ve küçük tüberkül) ayrışma miktarı (>1 cm deplasman veya >45° açılanma) kırığın stabilitesini ve glenohumeral biyomekaniği belirler.
Omuz başı kırığı (Proksimal Humerus Kırığı), kol kemiğinin omuz yuvasına giren yuvarlak üst kısmının veya hemen altındaki boyun bölgesinin düşme ya da darbe sonucu kırılmasıdır. Omuz çevresinde şiddetli ağrı, kolu havaya kaldıramama ve birkaç gün içinde omuzdan dirseğe doğru inen yaygın morarma ve şişlik ile karakterizedir.
Tedaviler ve Egzersizler İle İlgili Videolar
Faz bazlı fizyoterapi protokolleri, mobilizasyon ve terapötik egzersizler
Aşamalı iyileşme ve evde güvenli egzersiz uygulamaları
Omuz Kırıkları ve Ameliyatları Sonrası Yapılması Gereken Egzersizler (Sarkaç Fazı)
Aktif deltoid kontraksiyonu olmaksızın yerçekimi yardımıyla uygulanan Codman sarkaç egzersizleri ve erken pasif glenohumeral mobilizasyon.
Omuz kırığı sonrası doktor onayıyla başlanan Codman sarkaç (pendulum) egzersizleri ve erken dönem güvenli hareketler.
Omuz Kırık ve Cerrahileri Sonrası Kademeli Rehabilitasyon Egzersizleri
Faz 1 pasif sarkaç fazından Faz 2 aktif-asistif sopa (wand) egzersizlerine, masa kaydırmaya ve Faz 3 izometrik/izotonik kuvvetlendirmeye progresyon.
Sarkaç hareketlerinden sopa yardımlı egzersizlere ve duvarda parmak yürütme hareketlerine güvenli geçiş rehberi.
Klinik Değerlendirme, Gonyometri ve Özel Test Videoları
Yalnızca Sağlık Profesyoneli modunda görüntülenir (Hasta modunda gizlidir)
Omuz Eklemi Gonyometrik Ölçümü (Fleksiyon, Abduksiyon, İç ve Dış Rotasyon)
Glenohumeral ve skapulotorasik hareket açıklığının (fleksiyon, abduksiyon, internal/eksternal rotasyon) standart gonyometrik ölçümü ve kompansasyon analizi.
Sistematik Omuz Eklemi Fizik Muayenesi ve Klinik Değerlendirme
Omuz kuşağı inspeksiyonu, kemik/yumuşak doku palpasyonu, aksiller sinir duyu/motor kontrolü, skapulohumeral ritim (shrug sign) ve EHA muayenesi.