Tetrapleji (Boyundan Aşağı Dört Uzuv Felci)Boyundan Aşağı Dört Uzuv Felci (Tetrapleji)
Tetrapleji (Boyundan Aşağı Dört Uzuv Felci) Nedir?
Tetrapleji (Kuadripleji); boyun bölgesindeki servikal medulla spinalis segmentlerinin (C1 - T1) hasarı sonucu her iki üst ekstremite, gövde, her iki alt ekstremite ve pelvik organlarda gelişen motor, duyusal ve otonomik fonksiyon kaybıdır. Etkilenen servikal segment yüksekliği (örneğin C4 diyafragma, C5 dirsek fleksiyonu, C6 el bileği ekstansiyonu, C7 dirsek ekstansiyonu, C8-T1 el kavrama) korunan nöromotor fonksiyonları doğrudan belirler.
Tetrapleji (Kuadripleji / Boyundan Aşağı Dört Uzuv Felci), boyun omurları içinden geçen omurilik bölümünün (C1 - T1 seviyeleri) yaralanması sonucu hem iki kol ve elde hem de gövde ve iki bacakta güç ve his kaybı gelişmesidir. Yaralanmanın boyundaki tam seviyesine göre omuz, dirsek veya el bileği hareketlerinin bir kısmı korunabilir.
Temel Nedenler ve Biyomekanik
Bilmeniz Gereken Temel Noktalar
- •C1 - C4 (Yüksek Tetrapleji): Baş-boyun kontrolü korunur; solunum fizyoterapisi ve kafa/çene kontrollü akülü sandalye gerekir
- •C5: Dirsek fleksiyonu (biseps) var; el splintleri (evrensel manşet) ile beslenme ve el kumandalı akülü sandalye kullanımı
- •C6: El bileği ekstansiyonu var; Tenodez kavrama ile tutma ve kayma tahtası (transfer board) ile transfer potansiyeli
- •C7 - C8: Dirsek ekstansiyonu (triseps) var; yatak içi dönme, push-up, bağımsız transfer ve manuel tekerlekli sandalye kullanımında tam bağımsızlık
- •Seviyelerin Gücü: C5'te dirseği bükme, C6'da el bileğini kaldırma, C7'de ise dirseği düzleştirme (itme) kası çalışır.
- •C6 Tenodez (Doğal Kıskaç) Mucizesi: Parmak kaslarınız çalışmasa bile el bileğinizi yukarı kaldırdığınızda parmaklarınız doğal olarak kapanır, bileğinizi aşağı bıraktığınızda açılır. Bu sayede özel bir cihaz olmadan su şişesini ve çatalı tutabilirsiniz!
- •Karın Korsesinin Sırrı: Otururken takılan esnek karın korsesi hem baş dönmesini (tansiyon düşmesini) önler hem de diyafragma kasınızı alttan destekleyerek sesinizin ve nefesinizin çok daha güçlü çıkmasını sağlar.
Değerlendirme Yöntemleri
1. Servikal Miyotom (C5-T1) & Tenodez Değerlendirmesi
C5 (Biseps), C6 (Ekstansör karpi radialis), C7 (Triseps), C8 (Fleksör digitorum profundus), T1 (Abdüktör digiti minimi) kas kuvvetleri; elin fonksiyonel tenodez kavrama etkinliği ve GRASSP ölçeği.
2. Solunum, Öksürük & Otonomik İzlem
Tetraplejide interkostal ve abdominal kaslar felçli olduğu için FVC %40-60 azalır ve öksürük zayıftır; MİP/MEP, PCF, Otonomik Disrefleksi ve Ortostatik Hipotansiyon her seansta değerlendirilir.
3. Tetraplejik Omuz & Kontraktür Analizi
C5-C6 hastalarında biseps ve üst trapez sağlam, triseps ve rotatör manşet zayıf olduğu için dirsek fleksiyon ve ön kol supinasyon kontraktürü ile omuz ağrısı riski çok yüksektir.
1. Boyun ve Kol Kas Seviyesi (C5-T1)
Omuz, dirsek, el bileği ve parmak kaslarınız tek tek test edilerek size özel en üst bağımsızlık hedefi belirlenir.
2. Nefes ve Öksürük Gücü
Diyafragma nefes kapasiteniz ve balgam çıkarma gücünüz ölçülür.
3. El Kavrama ve Tekerlekli Sandalye Uyumu
Tenodez tutuşunuz, evrensel manşet (çatal-kaşık aparatı) uyumunuz ve sandalye sürüşünüz değerlendirilir.
Tedavi Seçenekleri ve Faz Bazlı Protokol
✨ Zenginleştirilmiş GIF Egzersiz & Koruma Rehberi1. Solunum Rehabilitasyonu ve Otonomik Yönetim (Tüm Servikal Seviyeler)
- •Diyafragma Kuvvetlendirme & Glossofaringeal (Kurbağa) Solunum: Diyafragma üzerine hafif ağırlık/direnç eğitimi, İMT ve vital kapasiteyi artıran glossofaringeal nefes tekniği
- •Abdominal Korse & Yardımlı Öksürük (Quad Cough): Otururken diyafragmayı kubbe pozisyonunda desteklemek ve ortostatik hipotansiyonu önlemek için elastik abdominal korse; sekresyon temizliği için fizyoterapistin kostofrenik açıdan yukarı-içe bastırdığı Quad Cough
- •Otonomik Disrefleksi Protokolü: Ani hipertansiyon, yüz kızarması ve zonklayıcı baş ağrısında hastayı derhal 90° dik oturtma, sıkı giysileri gevşetme ve sonda/mesane tıkanıklığını giderme
2. Tetraplejik El Yönetimi ve Tenodez (C6) Koruma Protokolü
- •KRİTİK KURAL (C6 Tenodez Eli): C6 hastasında parmak fleksörlerinin kontrollü kısalmasına (myostatic contracture) izin verilir! Parmaklar sadece el bileği tam fleksiyondayken açılır; el bileği ekstansiyondayken parmaklar ASLA pasif olarak gerilmez!
- •Gece fonksiyonel el/tenodez ateli (MKP 70-90° fleksiyonda, PİP/DİP hafif fleksiyonda) ve gündüz Universal Cuff (Evrensel Manşet) kullanımı
- •C5-C6'da triseps yokken dirseği kilitlemek için omuz eksternal rotasyonu + ön kol supinasyonu ile mekanik dirsek ekstansiyonu öğretimi
3. Fonksiyonel Transfer, Tekerlekli Sandalye ve Elektrik Stimülasyonu
- •Öne Eğilerek Basınç Azaltma: Trisepsi olmayan (C5-C6) hastalar dikey push-up yapamadığı için gövdeyi dizlerin üzerine öne eğerek (veya sağa-sola yaslanarak) her 20 dakikada bir iskial basıncı kaldırır
- •FES (Fonksiyonel Elektrik Stimülasyonu) üst ve alt ekstremite ergometresi ve Standing Frame ile dik duruş
1. Adım: Nefes Gücü, Yardımlı Öksürük ve Tansiyon Koruması
- •Her gün derin diyafragma nefesi çalışın; otururken baş dönmesini önlemek ve nefesinizi güçlendirmek için esnek karın korsesi kullanın
- •Yardımlı Öksürük: Öksürürken bir yakınınızın ellerini göbek üstü/alt kaburga bölgenize koyup öksürük anında hafifçe yukarı-içe bastırması balgamı tek seferde söker
- •Acil Kural (Otonomik Disrefleksi): Aniden zonklayıcı baş ağrısı, yüzde kızarma/terleme ve tansiyon yükselmesi olursa asla yatmayın; hemen dik oturun ve idrar sondanızın kıvrılıp tıkanmadığını kontrol edin!
2. Adım: 'Tenodez Eli' Koruma ve Günlük Beceri Eğitimi
- •Çok Önemli (C6 Seviyesi İçin): Parmaklarınızın kıskaç gibi tutma yeteneğini kaybetmemesi için el bileğiniz yukarı kalkıkken parmaklarınızı asla zorla düzleştirmeyin! Parmaklar sadece bilek aşağı bükülüyken açılmalıdır
- •Yemek yemek, diş fırçalamak ve telefon/tablet kullanmak için avuç içine takılan Evrensel Manşet (Universal Cuff) aparatlarından yararlanın
- •Dirseğinizin hep bükülü kalıp sertleşmemesi için yatarken kollarınızı düz pozisyonda destekleyin
3. Adım: Basınç Azaltma ve Güvenli Transfer
- •Tekerlekli sandalyede otururken her 20 dakikada bir gövdenizi 30-60 saniye öne veya yanlara eğerek kalça derinizin kanlanmasını sağlayın
- •Kayma tahtası (transfer tahtası) ve omuz koruma teknikleriyle güvenli geçişleri çalışın
Hareketli (GIF) Terapötik Egzersiz Rehberi
Biyomekanik açı, hedef kas grubu ve dozaj parametreleriyle animasyonlu klinik egzersiz protokolü (Büyütmek için görsele tıklayın)
Evde adım adım güvenle uygulayabileceğiniz hareketli egzersiz gösterimleri (Büyütmek için görsele tıklayın)
🔍 Büyüt1. C6 Seviyesinde Tenodez Kavrama (El Bileği Ekstansiyonuyla Pasif Parmak Fleksiyonu) Eğitimi
1. Bileği Yukarı Kaldırarak Parmakların Doğal Kapanmasını Çalışma
C6 tetraplejide el bileği ekstansörleri (ECRL/ECRB) sağlamdır; bilek yukarı kaldırıldığında hafif kısalmış fleksör tendonlar parmakları kapatarak aktif kas olmadan kavrama sağlar!
El bileğinizi yukarı kaldırdığınızda parmaklarınız kendiliğinden kıskaç gibi kapanır, bileği aşağı bıraktığınızda açılır; bu mucize hareketle bardak ve çatal tutmayı çalışın!
🔍 Büyüt2. C5-C6 Seviyesinde Biseps Baskınlığına Karşı Dirsek Ekstansiyon ve Supinasyon/Pronasyon EHA
2. Kolların Hep Bükülü Kalmaması İçin Dirsekleri Düzleştirme
C5'te biseps aktif, triseps felçli olduğu için hızla dirsek fleksiyon kontraktürü gelişir; dirsek düzleşmezse mekanik kilitleme ve transfer yapılamaz!
Dirseği büken kas çalışıp düzelten kas zayıf olduğu için kollarınız hep bükülü kalmak ister; her gün dirseklerinizi tam düzleştirip 10 saniye tutun.
🔍 Büyüt3. Glenohumeral Subluksasyon ve Ağrıya Karşı Skapular Retraksiyon ve Dış Rotasyon
3. Omuzları Geriye Alıp Göğüs Kafesini Açma
Boyun ve üst sırt kaslarını güçlendirirken diyafragmatik/yardımcı solunum kapasitesini destekler.
Omuz ağrısını önlemek ve daha güçlü nefes alabilmek için kürek kemiklerinizi arkada birleştirip dik durun.
🔍 Büyüt4. İnterkostal Paraliziye Bağlı Atelektaziyi Önleyen Bilateral Omuz Elevasyonu ve Solunum
4. Kolları Yukarı Açarken Derin Diyafragma Nefesi Alma
Göğüs kafesini yukarı-dışa genişleterek vital kapasiteyi ve yardımlı öksürük (quad cough) etkinliğini artırır.
Destekle kollarınızı yukarı açarken derin nefes alıp göğüs kafesinizi havalandırın.
🔍 Büyüt5. C3-C5 Diyafragma Kuvvetlendirme ve Sekresyon Temizliği İçin Derin Diyafragmatik Solunum
5. Karnı Şişirerek Derin Nefes Alma ve Kontrollü Boşaltma Eğitimi
İnterkostal ve abdominal kas paralizisinde ana solunum kası olan diyafragmanın ekskürsiyonunu artırır; vital kapasiteyi ve yardımlı öksürük etkinliğini yükseltir.
Sırtüstü veya yarı dik pozisyonda burnunuzdan derin nefes alarak karnınızı yukarı doğru şişirin, 3 saniye tutup yavaşça nefesinizi verin.
🔍 Büyüt6. Alt Ekstremite Spastisitesi ve Kontraktürlerine Karşı Günlük Nazik Pasif Kalça-Diz EHA
6. Yatakta Bacak Eklemlerini Zorlamadan Nazikçe Büküp Düzleştirme
Üst motor nöron lezyonuna bağlı alt ekstremite ekstansör/fleksör spazmlarını azaltır, eklem kıkırdağı beslenmesini sürdürür ve heterotopik ossifikasyonu önler.
Bakım veren yardımıyla veya otonomik disrefleksi/ağrı sınırına dikkat ederek bacakları yatakta yavaş ve yumuşak hareketlerle büküp tam uzatın.
Kaçınılması Gereken Hareketler ve Kesin Yasaklar
1. KESİN YASAK (C6 Tenodez Eli Yıkımı!): El Bileği Ekstansiyondayken Parmakları Aynı Anda Pasif Olarak Tam Düzleştirip Germek (Tenodez Kavramayı Yok Eder!)
1. El Bileği Yukarı Kalkıkken Parmakları Zorla Düzleştirmek (Parmakların Doğal Kıskaç Gibi Tutma Yeteneğini Kalıcı Olarak Bozar; Parmaklar Sadece Bilek Aşağı Bükülüyken Açılmalıdır!)
2. Otonomik Disrefleksi (Ani Tansiyon Fırlaması, Zonklayıcı Baş Ağrısı, Terleme) Anında Hastayı Yatırmak (Derhal 90° Dik Oturtup İdrar Sondasını Kontrol Edin!)
2. Aniden Zonklayıcı Baş Ağrısı ve Yüz Kızarması Olduğunda Hastayı Yatırmak (Acil Durumdur: Hemen Dik Oturtup Sondayı Kontrol Edin!)
3. Oturmaya Geçerken Karın Korsesi (Abdominal Binder) ve Varis Çorabı Kullanmadan Aniden Kaldırmak (Şiddetli Ortostatik Bayılma Yapar!)
3. Otururken Esnek Karın Korsesi Takmadan Aniden Dikleştirmek (Hem Tansiyon Düşmesini Önler Hem Nefesi Güçlendirir!)
4. Trisepsi Olmayan (C5-C6) Hastada Her 20 Dakikada Bir Öne/Yana Eğilerek Basınç Azaltmayı İhmal Etmek
4. Tekerlekli Sandalyede Her 20 Dakikada Bir Gövdeyi Öne/Yana Eğerek Kalça Derisini Havalandırmayı Unutmak
Tetrapleji (Boyundan Aşağı Dört Uzuv Felci) — Video Rehberi
Videoların üzerine tıklayarak doğrudan pencerede açıp izleyebilir veya 📋 Özet & Ayarlar penceresinden detayları inceleyebilirsiniz.
Hastalığın Tanımı İle İlgili Video (1 Video)
Patofizyoloji, biyomekanik ve klinik tablo özeti
Hastalığın ne olduğu, neden geliştiği ve temel mekanizması
Tetrapleji (Kuadripleji) Nedir? Servikal Omurilik Yaralanması ve Seviyeleri
Tetrapleji (Kuadripleji); boyun bölgesindeki servikal medulla spinalis segmentlerinin (C1 - T1) hasarı sonucu her iki üst ekstremite, gövde, her iki alt ekstremite ve pelvik organlarda gelişen motor, duyusal ve otonomik fonksiyon kaybıdır. Etkilenen servikal segment yüksekliği (örneğin C4 diyafragma, C5 dirsek fleksiyonu, C6 el bileği ekstansiyonu, C7 dirsek ekstansiyonu, C8-T1 el kavrama) korunan nöromotor fonksiyonları doğrudan belirler.
Tetrapleji (Kuadripleji / Boyundan Aşağı Dört Uzuv Felci), boyun omurları içinden geçen omurilik bölümünün (C1 - T1 seviyeleri) yaralanması sonucu hem iki kol ve elde hem de gövde ve iki bacakta güç ve his kaybı gelişmesidir. Yaralanmanın boyundaki tam seviyesine göre omuz, dirsek veya el bileği hareketlerinin bir kısmı korunabilir.
Tedaviler ve Egzersizler İle İlgili Videolar
Faz bazlı fizyoterapi protokolleri, mobilizasyon ve terapötik egzersizler
Aşamalı iyileşme ve evde güvenli egzersiz uygulamaları
Tetrapleji (Kuadripleji) Rehabilitasyonunda Yatak İçi Mobilite ve Dönme Eğitimi
1. Solunum Rehabilitasyonu ve Otonomik Yönetim (Tüm Servikal Seviyeler): Diyafragma Kuvvetlendirme & Glossofaringeal (Kurbağa) Solunum: Diyafragma üzerine hafif ağırlık/direnç eğitimi, İMT ve.
1. Adım: Nefes Gücü, Yardımlı Öksürük ve Tansiyon Koruması: Her gün derin diyafragma nefesi çalışın; otururken baş dönmesini önlemek ve nefesinizi güçlendirmek için esnek karın korsesi kullanın
Omurilik Yaralanmalı (Parapleji / Tetrapleji) Hastalarda Ev Egzersizleri ve Transfer Programı
2. Tetraplejik El Yönetimi ve Tenodez (C6) Koruma Protokolü: KRİTİK KURAL (C6 Tenodez Eli): C6 hastasında parmak fleksörlerinin kontrollü kısalmasına (myostatic contracture) izin verilir!.
2. Adım: 'Tenodez Eli' Koruma ve Günlük Beceri Eğitimi: Çok Önemli (C6 Seviyesi İçin): Parmaklarınızın kıskaç gibi tutma yeteneğini kaybetmemesi için el bileğiniz yukarı kalkıkken parmaklarınızı.
Klinik Değerlendirme, Gonyometri ve Özel Test Videoları
Yalnızca Sağlık Profesyoneli modunda görüntülenir (Hasta modunda gizlidir)
Sistematik Nörolojik Muayene: Refleks, Duyu, Tonus ve Motor Değerlendirme
Servikal Miyotom (C5-T1) & Tenodez Değerlendirmesi: C5 (Biseps), C6 (Ekstansör karpi radialis), C7 (Triseps), C8 (Fleksör digitorum profundus), T1 (Abdüktör digiti minimi) kas kuvvetleri; elin.
Manuel Kas Testi (MRC 0-5 Derecelendirmesi) — Klinik Motor Kuvvet Muayenesi
Solunum, Öksürük & Otonomik İzlem: Tetraplejide interkostal ve abdominal kaslar felçli olduğu için FVC %40-60 azalır ve öksürük zayıftır; MİP/MEP, PCF, Otonomik Disrefleksi ve Ortostatik.
Modifiye Ashworth Ölçeği (MAS) — Klinik Spastisite Değerlendirmesi
Tetraplejik Omuz & Kontraktür Analizi: C5-C6 hastalarında biseps ve üst trapez sağlam, triseps ve rotatör manşet zayıf olduğu için dirsek fleksiyon ve ön kol supinasyon kontraktürü ile omuz.