Hemipleji (İnme / Felç)İnme / Kısmi Felç (Hemipleji)
Hemipleji (İnme / Felç) Nedir?
Hemipleji (İnme / Serebrovasküler Olay); beyni besleyen arterlerin tıkanması (iskemik inme) veya yırtılması (hemorajik inme) sonucu motor korteks ve kortikospinal (piramidal) yolların hasarlanmasıyla lezyonun karşı (kontralateral) vücut yarısında gelişen üst motor nöron tipi motor kontrol, tonus ve duyu kaybıdır. Klinik seyir akut flask (gevşek) evre ile başlar; zamanla derin tendon reflekslerinde artış, spastisite ve fleksiyon/ekstansiyon sinerji paternleri ortaya çıkar.
Hemipleji (İnme / Felç), beyni besleyen damarların pıhtı ile tıkanması veya kanaması sonucu beyindeki hareket merkezinin etkilenmesiyle vücudun sağ ya da sol yarısındaki kol, bacak ve bazen yüz kaslarında gelişen hareket, denge ve his kaybıdır. Beynin sağ tarafı etkilendiğinde vücudun sol yarısında, sol tarafı etkilendiğinde ise sağ yarısında güçsüzlük (ve bazen konuşma güçlüğü) görülür.
Temel Nedenler ve Biyomekanik
Bilmeniz Gereken Temel Noktalar
- •İskemik İnme (%80-85: Tromboz veya emboli - sıklıkla Orta Serebral Arter)
- •Hemorajik İnme (%15-20: Hipertansif beyin içi kanama veya subaraknoid kanama)
- •Eşlik edebilen tablolar: Afazi, hemineglekt ve Pusher sendromu
- •Nöroplastisite (Beynin Yeniden Öğrenmesi): Bebeklerin yürümeyi öğrenmesi gibi, tekrar edilen her doğru hareket beyinde yeni sinir yolları açar.
- •Felçli Omuz Hassasiyeti: İlk haftalarda omuz kasları gevşek olduğu için kolu tutan bağlar çok hassastır; kol boşlukta sarkarsa veya koldan çekilirse omuzda şiddetli ağrı oluşur.
- •Kenetlenmiş Eller (Bobath Tutuşu): Sağlam elin parmaklarını felçli elin parmakları arasına geçirip (etkilenen başparmak en üstte kalacak şekilde) iki kolu birlikte hareket ettirme tekniğidir.
Değerlendirme Yöntemleri
1. Motor İyileşme & Tonus Ölçekleri
Brunnstrom Motor Evrelemesi (Evre 1: Flask → Evre 3: Maksimum spastisite/sinerji → Evre 6: İzole koordineli hareket), Fugl-Meyer Değerlendirme Ölçeği ve Modifiye Ashworth Spastisite Ölçeği (0 - 4).
2. Denge, Gövde ve Yürüme Analizi
Gövde Bozukluk Ölçeği (TIS), Berg Denge Ölçeği, Fonksiyonel Ambulasyon Sınıflaması (FAS); yürüyüşte diz hiperekstansiyonu (genu rekurvatum), düşük ayak (foot drop) ve sirkümdiksiyon (oraklama) analizi.
3. Duyu, Algı ve Komplikasyonlar
Yüzeyel/derin duyu (propriosepsiyon), sağ parietal lezyonlarda sol görsel/mekansal ihmal (neglekt), omuz subluksasyonu (parmak eni ölçümü) ve omuz-el sendromu (CRPS).
1. İyileşme Evresi (Brunnstrom)
Kasların ilk baştaki gevşek dönemden sertleşme dönemine ve oradan da tek tek parmak/bilek hareketlerine geçiş aşaması değerlendirilir.
2. Oturma ve Ayakta Denge
Yatak kenarında desteksiz oturabilme, sandalyeden kalkarken her iki bacağa eşit yük verebilme ve yürüme güvenliği ölçülür.
3. El ve Kol Fonksiyonu
Omuz kaldırabilme, dirsek açabilme ve el ile bardak/nesne kavrayıp bırakabilme becerisi incelenir.
Tedavi Seçenekleri ve Faz Bazlı Protokol
✨ Zenginleştirilmiş GIF Egzersiz & Koruma RehberiFaz 1: Akut / Flask Dönem (Brunnstrom Evre 1-2) — Pozisyonlama ve Erken Mobilizasyon
- •Anti-spastik yatak pozisyonlaması: Skapula protraksiyonda, omuz abduksiyon/dış rotasyonda, dirsek ve el bileği ekstansiyonda yastıkla destekleme
- •Hemiplejik omuzun korunması: Transferlerde plejik koldan çekmeme, tekerlekli sandalyede kolçak/lapboard desteği ve skapular mobilizasyon
- •Yatak içi dönme, Bobath kenetlenmiş ellerle (clasped hands) omuz elevasyonu, köprü kurma ve yatak kenarı oturma dengesi
Faz 2: Subakut / Sinerji ve Spastisite Dönemi (Brunnstrom Evre 3-4)
- •Spastik kaslara (biceps, fleksör karpi radialis, gastro-soleus) uzun süreli yavaş germe, ağırlık aktarma (weight-bearing) ve antagonist fasilitasyon
- •Otur-kalk (sit-to-stand) eğitimi: Plejik ayağı hafif geriye alarak etkilenen bacağa simetrik ağırlık aktarma
- •Ayna Terapisi (Mirror Therapy), elektrik stimülasyonu (el bileği ekstansörleri ve tibialis anterior FES) ve gerekirse AFO (Ayak-Ayak Bileği Ortezi) ile yürüyüş eğitimi
Faz 3: İleri Motor Kontrol ve Fonksiyonel Bağımsızlık (Brunnstrom Evre 5-6)
- •Sinerjiden bağımsız izole hareketler ve Görev Odaklı Eğitim (Task-Specific Training)
- •Uygun hastalarda Zorunlu Kullanım Tedavisi (CIMT - sağlam eli kısıtlayıp plejik eli yoğun çalıştırma)
- •Çift görev (dual-task) denge çalışmaları, basamak inme-çıkma ve toplumsal ambulasyon
1. Altın Kural: Felçli Omuzu Koruma ve Doğru Yatış
- •Çok Önemli: Hastayı yatakta çevirirken veya kaldırırken ASLA felçli kolundan çekmeyin! Gövdeden ve kürek kemiğinden destekleyin
- •Otururken felçli kolun aşağı sarkmasına izin vermeyin; kolun altına mutlaka yastık veya tekerlekli sandalye masası koyun
- •Elin yumruk şeklinde kasılmaması için sert top sıkmayın! Tam tersine parmakları ve avuç içini açık tutan pozisyonlar uygulayın
2. Adım: Yatak İçi ve Oturma Egzersizleri
- •Kenetlenmiş Ellerle Kaldırma: Sağlam elinizle zayıf elinizi kenetleyip dirsekleri bükmeden iki kolunuzu birlikte baş üstüne doğru kaldırın
- •Köprü Kurma: Sırtüstü yatarken her iki dizinizi büküp kalçanızı yataktan yukarı kaldırın (yürüme için en temel kalça hareketidir)
- •Ağırlık Aktarma: Sandalyeden kalkarken zayıf ayağınızı sağlam ayağın biraz gerisine koyup her iki bacağınıza eşit yük vererek kalkın
3. Adım: Ayna Terapisi ve Günlük Yaşamda Kullanım
- •Masaya bir ayna koyup sağlam elinizi hareket ettirirken aynadaki yansımasına bakın (beyin felçli elin hareket ettiğini görerek o bölgedeki sinirleri uyandırır)
- •Günlük hayatta masa silme, kapı kolu tutma, su şişesini sabitleme gibi işlere zayıf elinizi mutlaka dahil edin
Hareketli (GIF) Terapötik Egzersiz Rehberi
Biyomekanik açı, hedef kas grubu ve dozaj parametreleriyle animasyonlu klinik egzersiz protokolü (Büyütmek için görsele tıklayın)
Evde adım adım güvenle uygulayabileceğiniz hareketli egzersiz gösterimleri (Büyütmek için görsele tıklayın)
🔍 Büyüt1. Bobath Tekniği: Kenetlenmiş Ellerle (Etkilenen Başparmak Üstte) Skapular Protraksiyonlu Elevasyon
1. İki Eli Kenetleyip Dirsekleri Bükmeden Baş Üstüne Kaldırma
Hemiplejik omuzda glenohumeral subluksasyonu ve sıkışmayı önlemek için skapulayı öne-yukarı rotasyona alarak (dirsekler tam ekstansiyonda) yapılan bilateral oto-asistif elevasyon.
Sağlam elinizin parmaklarını zayıf elinizin parmakları arasına kenetleyin (zayıf başparmak en üstte kalsın) ve dirseklerinizi hiç bükmeden kollarınızı yukarı kaldırıp indirin.
🔍 Büyüt2. Üst Ekstremite Fleksör Sinerjisine Karşı El Bileği ve Parmak Ekstansiyon Fasilitasyonu
2. El Bileğini ve Parmakları Yavaşça Açıp Düzleştirme
Spastik fleksör karpi radialis ve parmak fleksörlerini yavaş germe ile inhibe ederken antagonist ekstansör kasları ve ayna terapisi girdisini uyarır.
Kasılan el bileğinizi ve parmaklarınızı aniden çekmeden, yavaşça açıp masa üzerinde düzleştirerek 10 saniye boyunca açık tutun.
🔍 Büyüt3. Alt Ekstremite Ekstansör Sinerjisini Kırmak İçin İzole Diz Fleksiyonu ve Dorsifleksiyon
3. Sırtüstü Yatarken Kalçayı Kaldırmadan Topuk Kaydırma
Yürüyüşün salınım fazında görülen oraklama (sirkümdiksiyon) yürüyüşünü önlemek için kalça-diz-ayak bileği üçlü fleksiyonunu yeniden eğitir.
Sırtüstü yatarken bacağınızın dışa devrilmesine izin vermeden topuğunuzu yatakta yavaşça kalçanıza doğru çekip uzatın.
🔍 Büyüt4. Supin Pozisyonda Pelvik Köprüleme (Gluteus Maksimus ve Kalça Ekstansör Aktivasyonu)
4. Sırtüstü Dizler Bükülü Kalçayı Havaya Kaldırma (Köprü Kurma)
Hemiparetik alt ekstremitede duruş fazı (stance) stabilitesini sağlamak ve pelvik düşmeyi (Trendelenburg) önlemek için gluteus maksimus ve hamstring ko-kontraksiyonunu uyarır.
Sırtüstü yatarken iki dizinizi büküp ayak tabanlarınızı yatağa basın. Zayıf bacağınızın yana devrilmesine izin vermeden kalçanızı yavaşça yukarı kaldırıp 5 saniye tutun ve indirin.
🔍 Büyüt5. Etkilenen Ayak Yarım Adım Geride Simetrik Ağırlık Aktarımlı Otur-Kalk (Sit-to-Stand) Eğitimi
5. İki Bacağa Eşit Yük Vererek Sandalyeden Kalkıp Oturma
Plejik ayağın sağlam ayağın biraz gerisine yerleştirilmesi etkilenen bacağa zorunlu ağırlık aktarımını (weight-bearing) artırır ve genu rekurvatumu (dizi geriye kilitlemeyi) önler.
Sandalyeden kalkarken zayıf ayağınızı sağlam ayağınızın biraz gerisine koyun, gövdenizi öne eğip her iki bacağınıza eşit yük vererek kalkın.
🔍 Büyüt6. Ayakta Simetrik Ağırlık Aktarma ve Duruş Fazı Dinamik Denge Eğitimi
6. Ayakta Tutunarak Zayıf Bacağa Ağırlık Aktarma ve Denge Çalışması
Paretik alt ekstremiteden kaçınma (learned non-use) davranışını kırar; kalça abduktör/ekstansör kontrolünü ve ayak bileği propriosepsiyonunu geliştirerek oraklama yürüyüşünü azaltır.
Sağlam bir masa veya tezgah kenarında dik dururken ağırlığınızı yavaşça zayıf bacağınıza doğru aktarıp dizinizi geriye kilitlemeden 5 saniye dengede kalın.
Kaçınılması Gereken Hareketler ve Kesin Yasaklar
1. KESİN YASAK: Hastayı Yatakta Çevirirken veya Yürütürken Hemiplejik (Felçli) Kolundan Tutup Çekmek (Omuz Subluksasyonu ve Brakiyal Pleksus Hasarı Yapar!)
1. Hastayı Kaldırırken veya Desteklerken Felçli Kolundan Tutup Çekmek (Omuz Yuvasını Çıkarır ve Şiddetli Ağrı Yapar; Gövdeden Destekleyin!)
2. Üst Ekstremite Fleksör Spastisitesi Varken Hastanın Eline 'Güçlensin' Diye Sert Top/Yay Verip Sıktırmak (Spastisiteyi ve Yumruk Kasılmasını Kilitler!)
2. Elin Kasılmasını Artırdığı İçin Felçli Ele Sert Tenis Topu veya Simit Verip Sürekli Sıktırmak (Tam Tersine Eli Açık Tutmak Gerekir!)
3. Otururken veya Yürürken Felçli Kolun Desteksiz Aşağı Sarkmasına İzin Vermek (Omuz-El Sendromu / CRPS Riski!)
3. Otururken Felçli Kolun Boşlukta Aşağı Sarkmasına İzin Vermek (Kolun Altına Mutlaka Yastık Koyun!)
4. Yürürken Dizin Geriye Doğru Kilitlenmesine (Genu Rekurvatum) ve Sağlam Tarafa Aşırı Yüklenmeye Göz Yummak
4. Ayağa Kalkarken Tüm Ağırlığı Sadece Sağlam Bacağa Vermek ve Dizi Geriye Doğru Çarparak Kilitlemek
Hemipleji (İnme / Felç) — Video Rehberi
Videoların üzerine tıklayarak doğrudan pencerede açıp izleyebilir veya 📋 Özet & Ayarlar penceresinden detayları inceleyebilirsiniz.
Hastalığın Tanımı İle İlgili Video (1 Video)
Patofizyoloji, biyomekanik ve klinik tablo özeti
Hastalığın ne olduğu, neden geliştiği ve temel mekanizması
Hemipleji (İnme / Felç) Nedir? Nedenleri ve Klinik Tablosu
Hemipleji (İnme / Serebrovasküler Olay); beyni besleyen arterlerin tıkanması (iskemik inme) veya yırtılması (hemorajik inme) sonucu motor korteks ve kortikospinal (piramidal) yolların hasarlanmasıyla lezyonun karşı (kontralateral) vücut yarısında gelişen üst motor nöron tipi motor kontrol, tonus ve duyu kaybıdır. Klinik seyir akut flask (gevşek) evre ile başlar; zamanla derin tendon reflekslerinde artış, spastisite ve fleksiyon/ekstansiyon sinerji paternleri ortaya çıkar.
Hemipleji (İnme / Felç), beyni besleyen damarların pıhtı ile tıkanması veya kanaması sonucu beyindeki hareket merkezinin etkilenmesiyle vücudun sağ ya da sol yarısındaki kol, bacak ve bazen yüz kaslarında gelişen hareket, denge ve his kaybıdır. Beynin sağ tarafı etkilendiğinde vücudun sol yarısında, sol tarafı etkilendiğinde ise sağ yarısında güçsüzlük (ve bazen konuşma güçlüğü) görülür.
Tedaviler ve Egzersizler İle İlgili Videolar
Faz bazlı fizyoterapi protokolleri, mobilizasyon ve terapötik egzersizler
Aşamalı iyileşme ve evde güvenli egzersiz uygulamaları
Hemipleji (İnme / Kısmi Felç) Fizik Tedavi ve Fonksiyonel Egzersiz Hareketleri
Faz 1: Akut / Flask Dönem (Brunnstrom Evre 1-2) — Pozisyonlama ve Erken Mobilizasyon: Anti-spastik yatak pozisyonlaması: Skapula protraksiyonda, omuz abduksiyon/dış rotasyonda, dirsek ve el.
1. Altın Kural: Felçli Omuzu Koruma ve Doğru Yatış: Çok Önemli: Hastayı yatakta çevirirken veya kaldırırken ASLA felçli kolundan çekmeyin! Gövdeden ve kürek kemiğinden destekleyin
İnme (Hemipleji) Rehabilitasyonunda Bobath Otoinhibisyon ve Spastisite Kontrolü
Faz 2: Subakut / Sinerji ve Spastisite Dönemi (Brunnstrom Evre 3-4): Spastik kaslara (biceps, fleksör karpi radialis, gastro-soleus) uzun süreli yavaş germe, ağırlık aktarma (weight-bearing) ve.
2. Adım: Yatak İçi ve Oturma Egzersizleri: Kenetlenmiş Ellerle Kaldırma: Sağlam elinizle zayıf elinizi kenetleyip dirsekleri bükmeden iki kolunuzu birlikte baş üstüne doğru kaldırın
Klinik Değerlendirme, Gonyometri ve Özel Test Videoları
Yalnızca Sağlık Profesyoneli modunda görüntülenir (Hasta modunda gizlidir)
Sistematik Nörolojik Muayene: Refleks, Duyu, Tonus ve Motor Değerlendirme
Motor İyileşme & Tonus Ölçekleri: Brunnstrom Motor Evrelemesi (Evre 1: Flask → Evre 3: Maksimum spastisite/sinerji → Evre 6: İzole koordineli hareket), Fugl-Meyer Değerlendirme Ölçeği ve.
Modifiye Ashworth Ölçeği (MAS) — Klinik Spastisite Değerlendirmesi
Denge, Gövde ve Yürüme Analizi: Gövde Bozukluk Ölçeği (TIS), Berg Denge Ölçeği, Fonksiyonel Ambulasyon Sınıflaması (FAS); yürüyüşte diz hiperekstansiyonu (genu rekurvatum), düşük ayak (foot.
Berg Denge Ölçeği (Berg Balance Scale) — Klinik Postüral Kontrol ve Denge Muayenesi
Duyu, Algı ve Komplikasyonlar: Yüzeyel/derin duyu (propriosepsiyon), sağ parietal lezyonlarda sol görsel/mekansal ihmal (neglekt), omuz subluksasyonu (parmak eni ölçümü) ve omuz-el sendromu.