Bankart ve Hill-Sachs LezyonuTekrarlayan Omuz Çıkığı ve Yuva/Baş Hasarı (Bankart ve Hill-Sachs Lezyonu)
Bankart ve Hill-Sachs Lezyonu Nedir?
Bankart ve Hill-Sachs lezyonu; omuz ekleminin (art. glenohumeralis) genellikle abduksiyon ve eksternal rotasyon pozisyonundayken öne-aşağıya çıkması (travmatik anterior dislokasyon) sırasında oluşan ikili yapısal hasardır. Bankart lezyonu, humerus başının öne çıkarken glenoid çukurun ön-alt (saat 3-6 hizası) fibrokartilaj labrumunu ve inferior glenohumeral ligamentin (İGHL) ön bandını glenoid kenarından koparmasıdır (kemik parçası da koparsa Kemiksel / Bony Bankart adını alır). Hill-Sachs lezyonu ise öne çıkan humerus başının yumuşak posterolateral (arka-dış) yüzünün, sert anterior glenoid kenarına çarparak çökmesiyle oluşan kompresyon/impresyon kırığıdır. Bu iki lezyon birlikte ('bipolar lezyon') baş üstü ve dış rotasyon hareketlerinde humerus başının glenoid kenarına takılmasına (engaging Hill-Sachs) ve tekrarlayan omuz çıkıklarına neden olur.
Bankart ve Hill-Sachs Lezyonu, omuzun öne doğru çıkması (omuz çıkığı) sırasında omuz ekleminde meydana gelen iki önemli yapısal hasardır. Omuz başı yuvasından öne doğru çıkarken, omuz yuvasının ön-alt kenarındaki koruyucu kıkırdak contayı (labrumu) yırtar; buna Bankart Lezyonu denir. Aynı anda yuvasından fırlayan yuvarlak kol kemiği başının arka kısmı, sert yuva kenarına çarparak üzerinde küçük bir çökme izi oluşur; buna da Hill-Sachs Lezyonu denir. Bu iki hasar tedavi edilmez veya omuz kasları güçlendirilmezse, kolunuzu yana-yukarı açtığınızda (örneğin ceket giyerken, top atarken veya uyurken kolu baş altına koyduğunuzda) omuz kolayca tekrar çıkabilir.
Temel Nedenler ve Biyomekanik
Bilmeniz Gereken Temel Noktalar
- •Biyomekanik İnstabilite (TUBS ve Glenoid Track Kavramı): Travmatik, Tek Yönlü (Anterior), Bankart lezyonlu (TUBS) olgularda omuzun 90° abduksiyon + 90° eksternal rotasyon pozisyonunda en önemli statik engel olan İGHL anterior bandı ve anteroinferior labrum devre dışı kalır
- •Engaging (Takılan) vs. Non-Engaging Hill-Sachs: Humerus başı arkasındaki Hill-Sachs çökme defekti genişse, kol abduksiyon ve dış rotasyona gittiğinde defekt glenoid ön kenarına takılarak (off-track lezyon) omuzun kolayca yeniden çıkmasına yol açar
- •Dinamik Stabilizatörlerin (Subskapularis ve Rotator Manşet) Rolü: Statik kapsülolabral desteğin azaldığı veya artroskopik Bankart tamiri yapılan omuzlarda humerus başını glenoid merkezde tutan konkavite-kompresyon mekanizması (özellikle M. subscapularis, infraspinatus ve periskapular kaslar) hayati önem taşır
- •Bankart Nedir? (Ön Bariyer Yırtığı): Omuz yuvasının önündeki kıkırdak emniyet duvarının (labrumun) yırtılmasıdır; bu duvar yırtıldığında omuz başı öne doğru kolayca kayar.
- •Hill-Sachs Nedir? (Omuz Başındaki Çökme İzi): Omuz çıkarken yuvarlak kol kemiği başının arkasında oluşan ezilme/çökme çukurudur; kolu dışa çevirdiğinizde bu çukur yuva kenarına takılabilir.
- •En Tehlikeli Pozisyon (Taç / Fırlatma Pozisyonu): Kolunuzu yana doğru 90 derece açıp elinizi geriye doğru çevirdiğiniz (top fırlatma veya elini ensede kavuşturma) pozisyon, omuzun öne çıkma riskinin en yüksek olduğu açıdır.
Değerlendirme Yöntemleri
1. Anterior İnstabilite Özel Provokasyon Testleri
Apprehension (Endişe / Korku) Testi (omuz 90° abduksiyon ve dış rotasyona götürüldüğünde hastanın 'omzum çıkacak' endişesi duyması), Jobe Relocation (Yerine Oturtma) Testi (humerus başına önden arkaya destek verildiğinde endişenin kaybolması) ve Surprise / Release Testi uygulanır.
2. Laksite ve Labral Değerlendirme
Load and Shift Testi (anterior/posterior translasyon derecesi), Sulcus İşareti (inferior/çok yönlü laksite ayrımı), Beighton Hipermobilite Skoru ve gonyometrik omuz EHA (özellikle tamir sonrası dış rotasyon sınırları) değerlendirilir.
3. Dinamik Rotator Manşet ve Skapular Diskinezi Muayenesi
Subskapularis (Bear-Hug, Lift-Off, Belly-Press) ve İnfraspinatus/Teres Minör izometrik kuvveti, Kibler Skapular Diskinezi Tipleri ve CKCUEST (Kapalı Kinetik Zincir Üst Ekstremite Stabilite Testi) incelenir.
4. Görüntüleme (MR Artrografi / 3B BT) ve Klinik Ölçekler
MR Artrografide anteroinferior labral ayrılma (Bankart) ve humerus başı posterolateral çökmesi (Hill-Sachs), 3B BT'de glenoid kemik kaybı yüzdesi (<%20 Bankart tamiri vs. >%20 Latarjet) ile WOSI (Western Ontario Shoulder Instability Index) ve Rowe Skoru kaydedilir.
1. Omuz Güvensizliği (Endişe) Muayenesi
Fizyoterapistiniz ve hekiminiz, kolunuzu belirli açılara getirdiğinde omuzda 'çıkacakmış gibi olma' (boşalma/endişe) hissi olup olmadığını güvenli testlerle kontrol eder.
2. Hareket Açısı ve Kürek Kemiği Kontrolü
Özellikle ameliyat (Bankart tamiri) olduysanız dikişleri zorlamadan kolunuzu ne kadar kaldırabildiğiniz ve kürek kemiğinizin duruşu ölçülür.
3. Omuz Çevresi Kas Gücü Değerlendirmesi
Omuz başını yuvasının tam ortasında tutan iç ve dış döndürücü (rotator manşet) kaslarınızın kuvveti değerlendirilir.
Tedavi Seçenekleri ve Faz Bazlı Protokol
✨ Zenginleştirilmiş GIF Egzersiz & Koruma RehberiFaz 1: Kapsülolabral Koruma (veya Post-Op Bankart Tamiri) ve Skapular Kontrol (0 - 4. Hafta)
- •İmmobilizasyon ve Kırmızı Çizgi Açılar: Konservatif akut çıkık sonrası veya artroskopik Bankart/Remplissage tamiri sonrası ilk 3-4 hafta kol askısı kullanılır; tamir edilen anteroinferior labrumu koparmamak için abduksiyon + eksternal rotasyon kombinasyonu, zorlayıcı dış rotasyon (>0-20°) ve omuz ekstansiyonu (dirseğin gövde gerisine gitmesi) kesinlikle yasaktır!
- •Güvenli Erken Hareket ve Skapular Retraksiyon: Dirsek, el bileği ve el aktif EHA egzersizleri, omuzda Codman sarkaç (pendulum) ve skapular retraksiyon/depresyon çalışmalarıyla boyun-omuz spazmı önlenir
- •Skapular Planda Korunmalı Yardımlı Elevasyon: Sırtüstü yatarken dirsek gövde yanından geriye düşmeyecek şekilde (altına rulo havlu koyarak) skapular planda 0°-90° güvenli pasif/aktif-asistif elevasyon ve ağrısız sub-maksimal izometrik deltoid/rotator aktivasyonu yapılır
Faz 2: Kontrollü Hareket Açıklığı ve Dinamik Konkavite-Kompresyon Kuvvetlendirme (4 - 10. Hafta)
- •Kademeli EHA Kazanımı: 4-6. haftadan itibaren aktif-asistif sopa (wand) egzersizleriyle fleksiyon 140°-160°'ye, eksternal rotasyon ise dirsek gövde yanında (0° abduksiyonda) kademeli olarak 30°-45°'ye ilerletilir (anterior kapsülü aşırı germekten kaçınılır)
- •Subskapularis ve İnfraspinatus Dengeli Güçlendirme (Ön Duvar Kalkanı): Humerus başının öne kaymasını engelleyen en önemli dinamik kas olan M. subscapularis (iç rotasyon) ile M. infraspinatus/teres minör (dirsek altında rulo havlu ile güvenli dış rotasyon) elastik bantla güçlendirilir
- •Serratus Anterior ve Alt Trapez Aktivasyonu: Glenoid yuvasını humerus başının altında doğru konumlandıran duvarda top stabilizasyonu (wall ball / serratus plus), Full-Can (başparmak yukarıda skapular elevasyon) ve ritmik stabilizasyon (pertürbasyon) egzersizleri uygulanır
Faz 3: Kapalı Kinetik Zincir, Baş Üstü Propriosepsiyon ve Spora Dönüş (10 - 24. Hafta)
- •90/90 Pozisyonunda Dinamik Stabilite ve Pliometrik Eğitim: Dokular iyileştikten (12. hafta sonrası) sonra 90° abduksiyonda kontrollü dış/iç rotasyon, sağlık topu (medicine ball) fırlatma-yakalama ve dört ayak/şınav plus kapalı kinetik zincir egzersizlerine geçilir
- •Biyomekanik Güvenlik (Bench Press ve Dips Modifikasyonu): Sporcularda bench press veya şınav sırasında dirseklerin gövde arkasına inmesi (derin dip/geniş tutuş) anterior kapsülü ve Bankart tamirini doğrudan zorlar; hareketin göğüs hizasında (zemin pres / floor press mantığıyla) sınırlandırılması öğretilir
- •Spora Dönüş (RTS) Kriterleri (4 - 6. Ay): Tam ve ağrısız EHA, negatif Apprehension testi, izokinetik dış/iç rotasyon oranının (%65-75) ve karşı omuzla kuvvet simetrisinin (LSI ≥ %90) sağlanması sonrası temaslı/baş üstü sporlara kademeli dönüşe izin verilir
1. Adım: Omuzu (veya Ameliyat Dikişlerini) Koruma ve Nazik Hareket (İlk 4 Hafta)
- •Kol Askısı ve Kesin Koruma Kuralı: İlk çıkık sonrası veya kapalı Bankart ameliyatı sonrasında doktorunuzun belirttiği süre boyunca kol askınızı düzenli kullanın; bu dönemde kolunuzu yana açıp dışa çevirmeyin ve dirseğinizi sırtınızın gerisine götürmeyin
- •Sırtüstü Yatarken Dirsek Altına Havlu Desteği: Sırtüstü uyurken veya dinlenirken dirseğinizin yatağa düşüp omuz önünü germesini önlemek için dirseğinizin altına mutlaka katlanmış bir havlu/küçük yastık koyun
- •Sarkaç ve Kürek Kemiği Egzersizleri: Askıyı çıkardığınız güvenli saatlerde dirseğinizi ve el bileğinizi açıp kapatın, öne eğilerek kolunuzu gevşekçe sallayın (sarkaç) ve kürek kemiklerinizi geriye-aşağıya hizalayın
2. Adım: Omuzun Doğal Kas Duvarını Güçlendirme (4 - 10. Hafta)
- •Sopa Yardımıyla Güvenli Açıda Kol Kaldırma: Sırtüstü yatarken sağlam elinizle tuttuğunuz bir sopa (oklava) yardımıyla ameliyatlı/hasarlı kolunuzu zorlamadan ve ağrı sınırını aşmadan yukarı doğru kaldırın
- •Dirsek Yanında Rulo Havlu İle Lastik Çekme (İç ve Dış Kaslar): Dirseğinizle gövdeniz arasına küçük bir rulo havlu sıkıştırın; egzersiz lastiğini hem karnınıza doğru (iç rotasyon — ön koruyucu duvar) hem de kontrollü şekilde dışa doğru çekerek omuz başını yuvada kilitleyen kasları güçlendirin
- •Duvarda Top Yuvarlama (Kürek Kemiği Dengesi): Elinizin altına küçük bir top alıp duvara yaslayın; omuz başınızı kulağınıza yaklaştırmadan topu duvarda küçük daireler çizerek yuvarlayın
3. Adım: İleri Güçlendirme, Günlük Güvenlik ve Spora Dönüş (10. Hafta ve Sonrası)
- •Skapular Planda (Başparmak Yukarıda) Kol Kaldırma: Kolunuzu tam yana değil, hafifçe öne (30 derece açıyla) ve başparmağınız tavana bakacak şekilde kaldırıp indirerek omuz çevresi kaslarınızı dayanıklı hale getirin
- •Spor Salonunda Dikkat Edilecek Hareketler: İlerleyen aylarda spora döndüğünüzde enseye çekiş (lat pulldown behind neck) ve dirseklerin gövdenin çok gerisine indiği derin bench press / dips hareketlerinden kaçının
- •Uyku ve Günlük Yaşam Alışkanlığı: Uyurken ellerinizi başınızın altında/ensede kavuşturarak yatmayın ve arabanın arka koltuğundan bir şey uzanıp alırken kolunuzu arkaya doğru ani savurmayın
Hareketli (GIF) Terapötik Egzersiz Rehberi
Biyomekanik açı, hedef kas grubu ve dozaj parametreleriyle animasyonlu klinik egzersiz protokolü (Büyütmek için görsele tıklayın)
Evde adım adım güvenle uygulayabileceğiniz hareketli egzersiz gösterimleri (Büyütmek için görsele tıklayın)
🔍 Büyüt1. Pasif Codman Dekompresyonu ve Skapular Retraksiyon
1. Öne Eğilip Kolu Gevşek Sallama ve Kürek Kemiği Hizalama
Anteroinferior labruma (Bankart lezyonu/tamirine) gerilim bindirmeden glenohumeral eklem sıvısını hareketlendirir.
Sağlam elinizle masaya dayanıp öne eğilin; kolunuzu hiç kasmadan sarkaç gibi çok küçük dairelerle gevşekçe sallayın.
🔍 Büyüt2. 0° Abduksiyon ve Skapular Planda Subskapularis & İnfraspinatus Aktivasyonu
2. Dirsek Yanında Havlu Sıkıştırarak Lastik Çekme (Ön ve Arka Kas Duvarı)
Dirsek gövde yanında rulo havluyla desteklenerek humerus başının öne translasyonunu engelleyen M. subscapularis ve M. infraspinatus dengeli şekilde güçlendirilir.
Dirseğinizle gövdeniz arasına küçük bir havlu sıkıştırın; lastiği karnınıza doğru ve sadece karşıya bakacak sınıra kadar (aşırı dışa açmadan!) kontrollü çekip bırakın.
🔍 Büyüt3. Kapalı Zincir Ritmik Stabilizasyon ve M. Serratus Anterior Aktivasyonu
3. Duvarda Top Yuvarlama (Kürek Kemiği ve Yuva Dengesi)
Serratus anterior ve rotator manşet ko-kontraksiyonunu uyararak glenoid çukurun humerus başı altında dinamik merkezlenmesini sağlar.
Kolunuzu omuz hizasının altında tutarak elinizin altındaki topu duvara hafifçe bastırıp küçük daireler çizerek omuz dengenizi çalıştırın.
🔍 Büyüt4. Skapular Planda (30° Anterior) 'Full Can' Dinamik Elevasyon
4. Kolu Hafif Önde ve Başparmak Yukarıda Kaldırma
Tam koronal abduksiyon yerine 30° öne (skapular plana) alınan kol hizası, anteroinferior labrumu zorlamadan güvenli kuvvetlendirme sağlar.
Kollarınızı tam yana değil, 30 derece öne doğru ve başparmaklarınız tavana bakacak şekilde omuz hizasına kadar kaldırıp yavaşça indirin.
🔍 Büyüt5. Anterior Glenohumeral İnstabilitede Skapulotorasik Retraksiyon ve Posterior Tilt
5. Kürek Kemiklerini Arkada Birleştirerek Omuz Yuvasını Destekleme
Skapula öne devrildiğinde glenoid yuva da öne eğilir ve humerus başının öne çıkma (Bankart) riski artar; skapular retraksiyon yuvayı güvenli açıda tutar.
Dik durup omuzlarınızı kulaklarınızdan indirin ve kürek kemiklerinizi sırtınızın ortasında 5 saniye birbirine yaklaştırın.
🔍 Büyüt6. Güvenli Koronal/Skapular Açıda İnfraspinatus ve Teres Minör Kuvvetlendirme
6. Yan Yatışta Dirsek Belde Sabitken Kontrollü Dışa Açma
Dirsek gövde yanındayken yapılan kontrollü dış rotasyon, ön labrumu (Bankart tamirini) germeden arka manşet kaslarını güçlendirerek humerus başını arkaya doğru çeker.
Sağlam tarafınıza yan yatın, dirseğinizi belinize sabitleyip kolunuzu aşırı geriye zorlamadan 45 dereceye kadar kaldırıp yavaşça indirin.
Kaçınılması Gereken Hareketler ve Kesin Yasaklar
1. Erken Dönemde 90° Abduksiyon + 90° Eksternal Rotasyon Kombinasyonu (Bankart ve Engaging Hill-Sachs Riski!)
1. Kolu Yana Açıp Eli Ensede Kavuşturma veya Fırlatma Pozisyonuna Zorlama
2. Kontrolsüz Omuz Ekstansiyonu, Enseye Lat-Pulldown ve Derin Bench Press / Dips
2. Uyurken Elleri Baş Altına Koyma, Enseye Çekiş ve Dirseğin Gövde Gerisine İndiği Şınav/Bench Press
3. Horizantal Abduksiyon + Eksternal Rotasyonda Ani Uzun Kaldıraçlı Yüklenme
3. Otururken Arka Koltuğa Doğru Kolunu Geriye Açarak Ani Uzanma
4. Post-Op İlk 4-6 Haftada Kapsülolabral Çapaları (Sütür Ankorları) Zorlayan Erken Yüklenme
4. Ameliyat Sonrası İlk Haftalarda Askıyı Erken Bırakıp Omuzla İtme/Çekme Yapmak
Bankart ve Hill-Sachs Lezyonu — Video Rehberi
Videoların üzerine tıklayarak doğrudan pencerede açıp izleyebilir veya 📋 Özet & Ayarlar penceresinden detayları inceleyebilirsiniz.
Hastalığın Tanımı İle İlgili Video (1 Video)
Patofizyoloji, biyomekanik ve klinik tablo özeti
Hastalığın ne olduğu, neden geliştiği ve temel mekanizması
Bankart ve Hill-Sachs Lezyonu (Tekrarlayan Omuz Çıkığı) Nedir? Nasıl Tedavi Edilir?
Travmatik anterior glenohumeral dislokasyon sonucu gelişen anteroinferior kapsülolabral avülsiyon (Bankart) ve posterolateral humeral impresyon kırığının (Hill-Sachs) biyomekaniği ve artroskopik/konservatif yönetimi incelenmektedir.
Omuz öne çıktığında omuz yuvasının ön kıkırdak contasının yırtılması (Bankart lezyonu) ve kol kemiği başında oluşan çökme izinin (Hill-Sachs lezyonu) ne olduğu, neden tekrarlayan çıkıklara yol açtığı anlatılmaktadır.
Tedaviler ve Egzersizler İle İlgili Videolar
Faz bazlı fizyoterapi protokolleri, mobilizasyon ve terapötik egzersizler
Aşamalı iyileşme ve evde güvenli egzersiz uygulamaları
Omuz Çıkığı ve Bankart Tamiri Sonrası Faz I - II - III Rehabilitasyon Egzersizleri
Anterior kapsülolabral yapıyı koruyarak Faz 1 pasif/yardımlı EHA'dan Faz 2 subskapularis/infraspinatus-serratus anterior dinamik stabilizasyonuna ve Faz 3 kapalı zincir egzersizlere geçiş protokolü sunulmaktadır.
Omuz çıkığı veya Bankart ameliyatı sonrasında omuzu yeniden çıkma riskine sokmadan kürek kemiğini ve omuz çevresi koruyucu kasları aşama aşama güçlendiren egzersizler gösterilmektedir.
Omuz Labrum Yırtıkları ve İnstabilitesinde Dinamik Stabilizasyon Egzersizleri
Glenohumeral konkavite-kompresyon mekanizmasını ve skapulohumeral ritmi optimize eden egzersiz progresyonları gösterilmektedir.
Omuz başını yuvasının tam ortasında tutan derin kasları ve kürek kemiği dengesini geliştiren güvenli egzersizler anlatılmaktadır.
Klinik Değerlendirme, Gonyometri ve Özel Test Videoları
Yalnızca Sağlık Profesyoneli modunda görüntülenir (Hasta modunda gizlidir)
Omuz Eklemi Gonyometrik Ölçümü (Fleksiyon, Abduksiyon, İç ve Dış Rotasyon)
Anterior instabilite ve post-op Bankart rehabilitasyonunda yakından izlenen eksternal rotasyon, abduksiyon ve fleksiyon açılarının standart gonyometrik ölçümü gösterilmektedir.
Omuz Labral ve Kapsüler Patolojilerinde Klinik Provokasyon Muayenesi
Glenoid labrum bütünlüğünü ve glenohumeral instabiliteyi değerlendiren özel klinik testlerin uygulanışı gösterilmektedir.