Tibia (Plato ve Diyafiz / Kaval Kemiği) KırığıKaval Kemiği Kırığı (Tibia (Plato ve Diyafiz) Kırığı)
Tibia (Plato ve Diyafiz / Kaval Kemiği) Kırığı Nedir?
Tibia kırıkları; vücudun en sık kırılan uzun kemiği olan tibia şaft (diyafiz) kırıkları ile diz eklem yüzeyini ve yük aktarımını doğrudan etkileyen proksimal tibia plato (Schatzker Tip I-VI) kırıklarını kapsar. Tibia ön-iç yüzünün cilt altına çok yakın olması nedeniyle diyafiz kırıklarında açık kırık ve kompartman sendromu riski yüksekken, tibia plato kırıklarında eklem kıkırdağı çökmesi ile menisküs ve bağ yaralanmaları sık eşlik eder.
Kaval kemiği kırığı (Tibia Kırığı), diz ile ayak bileği arasındaki ana yük taşıyıcı kemiğin orta gövdesinin (tibia diyafiz) veya diz eklemini oluşturan üst kıkırdak düzlüğünün (tibia plato) trafik kazası, spor travması veya düşme sonucu kırılmasıdır. Alt bacakta veya dizde şiddetli ağrı, hızlı şişlik, şekil bozukluğu ve bacağın üzerine basamama ile karakterizedir.
Temel Nedenler ve Biyomekanik
Bilmeniz Gereken Temel Noktalar
- •Yüksek enerjili trafik/motosiklet kazaları, kayak/futbol travmaları veya yüksekten düşmeler
- •Diz eklemine gelen valgus/varus zorlaması ile aksiyel yüklenmenin birleşmesi (Schatzker tibia plato kırıkları - %50'sinde menisküs/bağ yaralanması eşlik eder)
- •Tibia ön-iç yüzünün cilt altına çok yakın olması nedeniyle yüksek açık kırık (Gustilo-Anderson) ve gecikmiş kaynama riski
- •Tibia (Kaval Kemiği): Vücut ağırlığının yaklaşık %85'ini taşıyan alt bacağın ana kemiğidir.
- •Tibia Plato: Kaval kemiğinin diz eklemini oluşturan ve üzerinde menisküslerin oturduğu üst kıkırdak düzlüğüdür.
- •Uyluk Ön Kası (Kuadriseps): Bacak üzerine basılmayan haftalarda en hızlı eriyen kastır; her gün sıkılarak canlı tutulmalıdır.
Değerlendirme Yöntemleri
1. Akut Kompartman Sendromu ve Peroneal Sinir Taraması
6P Bulguları: Pasif parmak germe ile orantısız şiddetli ağrı (Pain), gergin şişlik, parestezi (özellikle 1. parmak arası derin peroneal sinir alanı), solukluk, nabızsızlık ve ayak bileği dorsifleksiyon (düşük ayak) kontrolü.
2. Diz ve Ayak Bileği Gonyometrik EHA
Diz tam ekstansiyonu (0° - ekstansiyon kaybı yürüyüş biyomekaniğini bozar), diz fleksiyonu (hedef 120-135°) ve ayak bileği dorsifleksiyonu.
3. Kuadriseps Atrofisi & Alt Ekstremite Fonksiyonu
Patella üstünden uyluk çevre ölçümü, ekstansör gecikme (extensor lag) kontrolü ve Alt Ekstremite Fonksiyonel Ölçeği (LEFS) / Lysholm Diz Skoru.
1. Dolaşım ve Ayak Çekme Kontrolü
Baldırda aşırı gerginlik, parmaklarda uyuşma ve ayağı bilekten yukarı çekme gücü kontrol edilir.
2. Diz Tam Düzleşme ve Bükülme Açısı
Dizinizin tam düzleşip düzleşmediği (0 derece) ve kaç derece bükülebildiği gonyometre ile ölçülür.
3. Baskülle Yük Verme ve Yürüyüş
Doktorunuzun izin verdiği kiloyu aşmamak için baskül üzerinde ayağınıza ne kadar yük verdiğiniz öğretilir ve takip edilir.
Tedavi Seçenekleri ve Faz Bazlı Protokol
✨ Zenginleştirilmiş GIF Egzersiz & Koruma RehberiFaz 1: Erken Koruma, Ödem ve Diz EHA Fazı (0 - 6. Hafta)
- •Tibia plato kırıklarında menteşeli dizlik (hinged knee brace) içinde yük vermeden (NWB) erken pasif/aktif-asistif diz fleksiyon-ekstansiyonu (CPM cihazı veya topuk kaydırma); diyafiz İMÇ vakalarında cerrah onayıyla tolere edilen kısmi yük
- •Kuadriseps izometrik set (özellikle VMO aktivasyonu), düz bacak kaldırma (SLR) ve patellar mobilizasyon (patellanın yapışmasını önlemek için)
- •Diz altına yastık koymaktan kaçınılarak topuk altı rulo havlu ile tam pasif diz ekstansiyonunun (0°) korunması
Faz 2: Kademeli Ağırlık Aktarma ve Açık/Kapalı Zincir Fazı (6 - 12. Hafta)
- •Radyolojik kaynama kontrolüyle %25'ten %100'e kademeli ağırlık aktarma (baskül eğitimi ile) ve koltuk değneklerinin kademeli bırakılması
- •Dirençsiz/düşük dirençli sabit bisiklet ergometresi (diz fleksiyonu ≥100° olduğunda), mini squat ve ağırlık aktarma egzersizleri
- •Hamstring, kalça abduktörleri ve gastro-soleus kas gruplarının izotonik güçlendirilmesi
Faz 3: İleri Fonksiyonel Kuvvetlendirme ve Spora Dönüş (12 - 24. Hafta)
- •Progresif dirençli kapalı kinetik zincir egzersizleri (leg press, lunge, basamak inip çıkma) ve eksantrik kuadriseps kontrolü
- •Tek bacak denge, propriosepsiyon tahtası ve yürüyüş/koşu biyomekaniği eğitimi
- •Kuadriseps ve baldır kas kuvveti sağlam tarafın %90'ına ulaştığında pliometrik ve spora özgü çalışmalara geçiş
1. Dönem: Koruma ve Dizi Hareketlendirme Dönemi (İlk 6 Hafta)
- •Dinlenirken dizinizin altına asla yastık koymayın (diz bükülü kalırsa tam açılması zorlaşır); yastığı topuğunuzun altına koyarak dizinizin tam düz kalmasını sağlayın
- •Her saat başı dizinizi yatağa bastırarak uyluk kasınızı 5 saniye sıkın ve dizinizi düz tutarak bacağınızı havaya kaldırın
- •Tibia plato kırığınız varsa koltuk değneğiyle ayağınıza yük vermeden yürüyün, ancak yatakta topuğunuzu kendinize doğru çekip uzatarak dizinizi büküp açın
2. Dönem: Kademeli Basma ve Sabit Bisiklet Dönemi (6 - 12. Hafta)
- •Doktorunuz onayladığında evdeki tartı (baskül) üzerinde ayağınıza önce vücut ağırlığınızın çeyreği, sonra yarısı kadar basmayı öğrenerek değnekleri kademeli azaltın
- •Sabit bisiklet çevirme, sandalye önünde yarım çömelme ve lastik bantla bacak güçlendirme egzersizlerine başlayın
- •Yürürken dizinizi kilitlemeden normal topuk-parmak adımlaması yapmaya özen gösterin
3. Dönem: Tam Güçlendirme ve Günlük Hayata Dönüş (3 - 6. Ay)
- •Basamak inip çıkma, tek ayak üzerinde denge ve tempolu yürüyüş egzersizleriyle bacak kaslarınızı sağlam bacağınızla eşitleyin
- •Radyolojik tam kaynama sonrası koşu ve sportif aktivitelerinize güvenle geri dönün
Hareketli (GIF) Terapötik Egzersiz Rehberi
Biyomekanik açı, hedef kas grubu ve dozaj parametreleriyle animasyonlu klinik egzersiz protokolü (Büyütmek için görsele tıklayın)
Evde adım adım güvenle uygulayabileceğiniz hareketli egzersiz gösterimleri (Büyütmek için görsele tıklayın)
🔍 Büyüt1. İzometrik Kuadriseps Setleme ve Tam Pasif Diz Ekstansiyonu (0°)
1. Diz Altındaki Havluyu Yatağa Bastırarak Üst Bacak Kasını Sıkma
Tibia plato ve diyafiz kırıkları sonrası gelişen hızlı kuadriseps atrofisini ve ekstansiyon kaybını (flexion contracture) önlemek için ayak bileği dorsifleksiyonu eşliğinde izometrik kuadriseps aktivasyonu.
Uzun oturuşta veya sırtüstü yatarken dizinizin arkasıyla küçük bir rulo havluyu yatağa doğru kuvvetlice ezin, üst bacak kasınızı 5 saniye sıkıp gevşeyin.
🔍 Büyüt2. Yük Vermeden (NWB) Aktif-Asistif Topuk Kaydırma (Heel Slide)
2. Sırtüstü Yatarken Topuğu Kaydırarak Dizi Yavaşça Büküp Açma
Özellikle eklem içi tibia plato kırıklarında aksiyel yük vermeden (NWB) döngüsel eklem hareketi sağlayarak kıkırdak beslenmesini ve diz fleksiyon açıklığını korur.
Sırtüstü yatarken ayağınıza yük vermeden topuğunuzu yatakta kendinize doğru yavaşça çekerek dizinizi bükün, 3 saniye tutup tekrar dümdüz uzatın.
🔍 Büyüt3. Diz Tam Ekstansiyonda Kilitli Düz Bacak Kaldırma (SLR)
3. Dizi Hiç Bükmeden Bacağı Dümdüz Yukarı Kaldırma
Sağlam diz bükülüyken ameliyatlı/kırık bacağın dizini tam ekstansiyonda kilitleyerek 35-45° kaldırma; yürüme fazına hazırlık için kuadriseps ve kalça fleksör kuvvetini korur.
Sırtüstü yatın, sağlam dizinizi bükün. Kırık taraf bacağınızın dizini hiç bükmeden dümdüz kilitleyerek yerden 30-40 cm kaldırıp 3 saniye tutun ve yavaşça indirin.
🔍 Büyüt4. Radyolojik Kaynama Sonrası Kapalı Kinetik Zincir Mini-Squat (0-40°)
4. Doktor Basma İzni Verdikten Sonra Duvar Önünde Yarım Çömelme
Radyolojik konsolidasyon ve tam ağırlık aktarma onaylandıktan sonra kontrollü aksiyel yükleme (Wolff yasası) ve kuadriseps-hamstring ko-kontraksiyonu.
Doktorunuz tam basmanıza izin verdikten sonra sırtınızı duvara yaslayıp dizlerinizi hafifçe (30-40 derece) bükerek bacak kaslarınızı güvenli şekilde güçlendirin.
🔍 Büyüt5. Aktif Talokrural Dorsifleksiyon/Plantar Fleksiyon ve DVT Profilaksisi
5. Ayak Bileğini Kendine Çekip İtme (Ödem ve Sertlik Önleme)
Tibia kırıklarında alt bacak venöz pompasını çalıştırarak derin ven trombozunu, ödemi ve ayak bileği ekin kontraktürünü önler.
Yatarken veya otururken ayak parmaklarınızı kendinize doğru çekip ardından gaz pedalına basar gibi ileri itin.
🔍 Büyüt6. Oturarak Son 30° Kuadriseps / VMO Konsantrik ve İzometrik Eğitimi
6. Sandalyede Oturarak Dizi Tam Düzleştirip Tutma
İntramedüller çivi veya plak uygulaması sonrası sık görülen ön diz zayıflığını ve ekstansör gecikmeyi (lag) gidererek normal yürüyüş paternini sağlar.
Sandalyede dik otururken bacağınızı kaldırıp dizinizi tam düzleştirin, üst bacak kasınızı sıkarak 5 saniye tutup yavaşça indirin.
Kaçınılması Gereken Hareketler ve Kesin Yasaklar
1. Tibia Plato Kırıklarında Konsolidasyon Öncesi Erken Aksiyel Yük Verme (Artiküler Yüzeyde Çökme/Deplasman Riski!)
1. Doktor İzin Vermeden İlk 6-8 Hafta Kırık Bacağın Üzerine Basmak (Eklem Yüzeyi Çökebilir)
2. Supin Dinlenmede Popliteal Çukur Altına Yastık Yerleştirmek (Diz Fleksiyon Kontraktürü Riski)
2. Yatarken Dizin Altına Yastık Koymak (Yastığı Dizin Altına Değil, Topuğun Altına Koymalısınız)
3. Akut Fazda Kompartman Sendromu Bulgularını (5P: Pain with passive stretch, Paresthesia, Pallor) Göz Ardı Etmek
3. Alçı/Ameliyat Sonrası Bacakta Aşırı Sertlik, Parmaklarda Uyuşma ve Şiddetli Ağrı Olursa Hemen Doktora Başvurmamak
4. Kaynama Tamamlanmadan Tibia Diyafizine Rotasyonel/Torsiyonel Yük veya Yüksek Darbeli Pliometrik Stres Bindirmek
4. Ayak Yerde Sabitken Gövdeyi Ani Döndürmek veya Kemik Tam Güçlenmeden Koşup Zıplamak
Tibia (Plato ve Diyafiz / Kaval Kemiği) Kırığı — Video Rehberi
Videoların üzerine tıklayarak doğrudan pencerede açıp izleyebilir veya 📋 Özet & Ayarlar penceresinden detayları inceleyebilirsiniz.
Hastalığın Tanımı İle İlgili Video (1 Video)
Patofizyoloji, biyomekanik ve klinik tablo özeti
Hastalığın ne olduğu, neden geliştiği ve temel mekanizması
Kaval Kemiği (Tibia Plato ve Diyafiz) Kırıkları Nedir? Nasıl Tedavi Edilir?
Tibia kırıkları; vücudun en sık kırılan uzun kemiği olan tibia şaft (diyafiz) kırıkları ile diz eklem yüzeyini ve yük aktarımını doğrudan etkileyen proksimal tibia plato (Schatzker Tip I-VI) kırıklarını kapsar. Tibia ön-iç yüzünün cilt altına çok yakın olması nedeniyle diyafiz kırıklarında açık kırık ve kompartman sendromu riski yüksekken, tibia plato kırıklarında eklem kıkırdağı çökmesi ile menisküs ve bağ yaralanmaları sık eşlik eder.
Kaval kemiği kırığı (Tibia Kırığı), diz ile ayak bileği arasındaki ana yük taşıyıcı kemiğin orta gövdesinin (tibia diyafiz) veya diz eklemini oluşturan üst kıkırdak düzlüğünün (tibia plato) trafik kazası, spor travması veya düşme sonucu kırılmasıdır. Alt bacakta veya dizde şiddetli ağrı, hızlı şişlik, şekil bozukluğu ve bacağın üzerine basamama ile karakterizedir.
Tedaviler ve Egzersizler İle İlgili Videolar
Faz bazlı fizyoterapi protokolleri, mobilizasyon ve terapötik egzersizler
Aşamalı iyileşme ve evde güvenli egzersiz uygulamaları
Bacak (Tibia) Kırığı Sonrası Fizik Tedavi ve Güçlendirme Egzersizleri
Erken kuadriseps izometrik aktivasyonu, topuk kaydırma ile diz EHA kazanımı, kademeli ağırlık aktarma ve kapalı kinetik zincir güçlendirme.
Kaval kemiği kırığı sonrasında diz ve ayak bileği hareketlerini açan, uyluk ve baldır kaslarını güçlendiren güvenli egzersizler.
Tibia Kırığı Sonrası Rehabilitasyon ve Fonksiyonel İyileşme Süreci
İntramedüller çivi ve plak osteosentezi sonrası faz bazlı rehabilitasyon ve tam ağırlık aktarmaya geçiş kriterleri.
Tibia kırığı ameliyatı sonrası eklem hareket açıklığı ve yürüyüş rehabilitasyonunun temel aşamaları.
Klinik Değerlendirme, Gonyometri ve Özel Test Videoları
Yalnızca Sağlık Profesyoneli modunda görüntülenir (Hasta modunda gizlidir)
Diz Eklemi Gonyometrik Ölçümü (Fleksiyon ve Ekstansiyon EHA)
Tibia plato ve diyafiz kırıkları sonrası diz tam ekstansiyonu (0°) ve fleksiyon açısının standart gonyometrik ölçümü.
Sistematik Diz ve Proksimal Tibia Fizik Muayenesi
Tibia plato eklem hattı palpasyonu, efüzyon/balotman kontrolü, eşlik eden menisküs/ligament stabilitesi ve ekstansör mekanizma muayenesi.