Patella (Diz Kapağı) KırığıDiz Kapağı Kırığı (Patella Kırığı)
Patella (Diz Kapağı) Kırığı Nedir?
Patella (diz kapağı) kırıkları; vücudun en büyük sesamoid kemiği olan ve kuadriseps kasının kaldıraç kolunu %30-50 artıran patellanın doğrudan diz üstüne düşme veya ani şiddetli kuadriseps kasılması sonucu kırılmasıdır. Transvers, parçalı (stellat) veya vertikal tipte görülebilir; ayrışmış kırıklarda dizin ekstansör mekanizması kesintiye uğrayarak hastanın aktif düz bacak kaldırma ve diz ekstansiyonu yeteneği kaybolur.
Diz kapağı kırığı (Patella Kırığı), dizin önündeki koruyucu kalkan görevi gören ve bacağı düzleştiren kas kirişinin içinde yer alan diz kapağı kemiğinin doğrudan diz üstüne düşme veya çarpma sonucu kırılmasıdır. Diz önünde hızlı gelişen şişlik, hassasiyet, kırık parçaları arasında oluk hissi ve bacağı düz olarak havaya kaldıramama en temel belirtileridir.
Temel Nedenler ve Biyomekanik
Bilmeniz Gereken Temel Noktalar
- •Bükülü dizin ön yüzü üzerine doğrudan düşme veya araç içi torpido darbesi (dashboard injury)
- •Sıçrama/iniş veya tökezleme sırasında kuadriseps kasının ani, şiddetli eksantrik kasılması (avülsiyon/transvers kırık)
- •Ekstansör retinakulum yırtığının eşlik ettiği deplase transvers, yıldızvari (stellat) veya alt kutup kırıkları
- •Patella (Diz Kapağı): Uyluk ön kasının (kuadriseps) kirişi içinde yer alan ve bacağı düzleştirirken kasın gücünü artıran makara kemiğidir.
- •Açı Ayarlı Dizlik: Kırık uçlarının birbirinden ayrılmaması için dizin sadece izin verilen dereceye kadar (örneğin ilk 2 hafta 30°, 4. hafta 60°) bükülmesini sağlayan özel koruyucu dizliktir.
- •Gergi Bandı Telleri: Ameliyatta diz kapağını bir arada tutan teller, siz düz dizle üstüne bastığınızda kırık uçlarını birbirine yaklaştırarak kaynamayı hızlandırır.
Değerlendirme Yöntemleri
1. Ekstansör Mekanizma Bütünlüğü & Ekstansör Gecikme (Lag)
Aktif diz ekstansiyonu / düz bacak kaldırma yeteneği; pasif tam ekstansiyon (0°) ile aktif ekstansiyon arasındaki açı farkı (Extensor Lag) ve hemartroz (balotman) muayenesi.
2. Aşamalı Gonyometrik EHA ve Patellar Mobilite
Haftalık protokole uygun kontrollü diz fleksiyon açısı, tam ekstansiyon (0°) kontrolü ve kaynama sonrası medio-lateral / süperior-inferior patellar kayma.
3. Kuadriseps Kuvveti ve Fonksiyonel Diz Skorları
Uyluk çevre ölçümü (atrofi takibi), izometrik/izotonik kuadriseps kuvveti, KOOS ve Lysholm / Kujala Patellofemoral Skoru.
1. Diz Şişliği ve Bacağı Düz Kaldırma Kontrolü
Diz içindeki ödem ve iyileşme haftasına göre dizinizi bükmeden düz kaldırabilme gücünüz kontrol edilir.
2. Aşamalı Diz Bükülme Açısı
Her hafta hedef açılara (30° -> 60° -> 90° -> tam bükülme) ulaşıp ulaşmadığınız gonyometre ile ölçülür.
3. Merdiven ve Yürüyüş Güveni
Dizlik çıktıktan sonra topallamadan yürüme ve merdiven inip çıkma kontrolünüz değerlendirilir.
Tedavi Seçenekleri ve Faz Bazlı Protokol
✨ Zenginleştirilmiş GIF Egzersiz & Koruma RehberiFaz 1: Ekstansiyonda Koruma ve Erken Kontrollü EHA (0 - 4/6. Hafta)
- •Açı ayarlı menteşeli dizlik (hinged knee brace) ekstansiyonda (0°) kilitli iken koltuk değneği ile tolere edilen/kısmi ağırlık aktarma (dizlik kilitliyken basma kırık hattında kompresyon sağlar)
- •Dizlik çıkarılarak veya kilidi açılarak pasif/aktif-asistif kontrollü diz fleksiyonu: 1-2. hafta 0-30°, 3-4. hafta 0-60°, 5-6. hafta 0-90° (aktif açık zincir diz ekstansiyonu ilk 6 hafta YASAKTIR)
- •Submaksimal ağrısız kuadriseps set, kalça abduksiyon/adduksiyon ve ayak bileği pompalama egzersizleri
Faz 2: Aktif EHA, Patellar Mobilizasyon ve Normal Yürüyüş (6 - 12. Hafta)
- •Radyolojik kaynama sonrası dizlik kilidinin açılması ve bırakılması; 90° üzeri tam diz fleksiyonuna geçiş ve 4 yöne patellar mobilizasyon
- •Yüksek seleli sabit bisiklet ergometresi, aktif düz bacak kaldırma (ekstansör gecikme olmadan) ve terminal diz ekstansiyonu (TKE)
- •Kapalı kinetik zincir ağrısız mini squat (0-45°) ve ağırlık aktarma/denge egzersizleri
Faz 3: Progresif Kuadriseps Kuvvetlendirme ve Fonksiyonel Dönüş (12 - 20+ Hafta)
- •Basamak inip çıkma (step-up / eksantrik step-down), leg press ve hamstring/kuadriseps kuvvet dengesinin yeniden kazanılması
- •Derin çömelme, merdiven inme ve koşu/sıçrama aktivitelerine kademeli dönüş (gergi bandı tellerinin irritasyonu açısından takip)
1. Dönem: Kilitli Dizlik ve Aşamalı Bükme Dönemi (İlk 6 Hafta)
- •Ayağa kalkıp yürürken açı ayarlı dizliğinizin tam düz (0 derecede) kilitli olduğundan emin olun; dizlik kilitliyken doktorunuzun izin verdiği ölçüde üstüne basabilirsiniz
- •Yatarken günde 3 kez fizyoterapistinizin gösterdiği sınırda (1-2. hafta 30°, 3-4. hafta 60°, 5-6. hafta 90°) topuğunuzu yatakta kaydırarak dizinizi yavaşça büküp açın
- •İlk 6 hafta otururken ayağınızı boşlukta havaya kaldırarak dizinizi düzleştirmeye çalışmayın (kırık hattını çeker)
2. Dönem: Dizliği Bırakma ve Açma Dönemi (6 - 12. Hafta)
- •Kemik kaynadıktan sonra dizliği çıkarıp iki başparmağınızla diz kapağınızı sağa-sola ve yukarı-aşağı nazikçe kaydırarak sertleşmesini önleyin
- •Sabit bisiklet çevirme, sırtüstü düz bacak kaldırma ve duvar önünde küçük çömelme (mini squat) egzersizlerine başlayın
- •Yürürken dizinizi büküp açarak normal adım atma düzenine geçin
3. Dönem: İleri Güçlendirme ve Merdiven Eğitimi (3. Aydan Sonra)
- •Alçak bir basamaktan kontrollü inip çıkma ve tek ayak denge egzersizleriyle uyluk ön kasınızı (kuadriseps) tam güçlendirin
- •Günlük yaşam, uzun yürüyüş ve sportif aktivitelerinize kademeli olarak geri dönün
Hareketli (GIF) Terapötik Egzersiz Rehberi
Biyomekanik açı, hedef kas grubu ve dozaj parametreleriyle animasyonlu klinik egzersiz protokolü (Büyütmek için görsele tıklayın)
Evde adım adım güvenle uygulayabileceğiniz hareketli egzersiz gösterimleri (Büyütmek için görsele tıklayın)
🔍 Büyüt1. Tam Ekstansiyonda (0°) Submaksimal Kuadriseps İzometrik Setleme
1. Diz Dümdüz Uzatılmışken Diz Altındaki Havluyu Yatağa Bastırma
Diz 0° tam ekstansiyondayken patellofemoral distraksiyon oluşturmadan kuadriseps kas tonusunu ve VMO aktivasyonunu korur.
Bacağınız yatakta dümdüz uzanırken dizinizin altındaki küçük rulo havluyu aşağı doğru hafifçe bastırıp 5 saniye tutun ve gevşeyin.
🔍 Büyüt2. Kademeli Açı Sınırlı Pasif/Aktif-Asistif Topuk Kaydırma (Heel Slide)
2. Doktorun İzin Verdiği Dereceye Kadar Topuğu Yatakta Kaydırarak Dizi Bükme
Gergi bandı veya konservatif protokole göre 1-2. hafta 0-30°, 3-4. hafta 0-60°, 5-6. hafta 0-90° sınırında kontrollü diz fleksiyonu.
Sırtüstü yatarken topuğunuzu çarşaf üzerinde kaydırarak dizinizi sadece doktorunuzun o hafta için izin verdiği açıya kadar yavaşça büküp uzatın.
🔍 Büyüt3. Diz Ekstansiyonda Kilitli Yan Yatış Kalça Abduksiyonu (Gluteus Medius)
3. Yan Yatışta Dizi Hiç Bükmeden Bacağı Yana-Yukarı Kaldırma
Patellar kırık hattına fleksiyon stresi yüklemeden alt ekstremite pelvik stabilizatörlerini (gluteus medius) güçlü tutar.
Sağlam tarafınıza yan yatın, kırık taraf bacağınızı dizinizi hiç bükmeden (veya dizliğiniz kilitliyken) yana doğru kaldırıp yavaşça indirin.
🔍 Büyüt4. Radyolojik Kaynama Sonrası (6-8+ Hafta) Aktif Terminal Diz Ekstansiyonu
4. Kemik Kaynadıktan Sonra Sandalyede Oturarak Dizi Tam Düzleştirme
Radyolojik kemik kaynaması tamamlandıktan sonra ekstansör gecikmeyi (extensor lag) gidermek için aktif açık/kapalı zincir kuadriseps güçlendirme.
Doktorunuz kemiğin kaynadığını onayladıktan sonra (6-8. haftadan itibaren) sandalyede otururken bacağınızı yavaşça kaldırıp dizinizi tam düzleştirerek üst bacak kasınızı güçlendirin.
🔍 Büyüt5. Radyolojik Konsolidasyon Sonrası Ekstansör Gecikmesiz (No-Lag) SLR
5. Doktor Onayı Sonrası Dizi Bükmeden Düz Bacak Kaldırma
Kırık hattında kallus oluşumu doğrulandıktan sonra kuadriseps-patella-patellar tendon ekstansör mekanizmasının yerçekimine karşı bütünlüğünü güçlendirir.
Hekiminiz ve fizyoterapistiniz onay verdikten sonra sırtüstü yatarken dizinizi tam düz kilitleyip bacağınızı 30 cm yukarı kaldırın.
🔍 Büyüt6. Kapalı Kinetik Zincir Düşük Patellofemoral Stresli (0-35°) Mini-Squat
6. Duvar Önünde Çok Küçük Açılı Güvenli Çömelme
Tam kemik kaynaması sonrası patellofemoral eklem reaksiyon kuvvetinin düşük olduğu 0-35° aralığında fonksiyonel yüklenme ve merdiven inip çıkma kontrolü kazandırır.
Tam kaynama sonrası sırtınızı duvara yaslayıp dizlerinizi sadece çok hafif (30 derece) bükerek 5 saniye tutun ve doğrulun.
Kaçınılması Gereken Hareketler ve Kesin Yasaklar
1. İlk 6 Hafta Ambulasyon Sırasında Menteşeli Dizliği 0° Ekstansiyonda Kilitlemeden Yük Vermek (Kırık Diastazı Riski!)
1. İlk 6 Hafta Ayağa Kalkıp Yürürken Dizliğin Kilidini Tam Düz (0 Derece) Konumda Kilitlemeyi Unutmak
2. Kaynama Öncesi Açık Kinetik Zincir Aktif Dirençli Diz Ekstansiyonu (Kuadriseps Çekişi Kırık Parçalarını Ayırır!)
2. İlk 6 Hafta Sandalyede Otururken Ayağı Havaya Kaldırarak Dizi Düzleştirmeye Çalışmak (Kırık Hattını Çeker)
3. Haftalık İzin Verilen Fleksiyon Sınırını Zorlayarak Aşmak (Gergi Bandı/Serklaj Gevşemesi ve Fiksasyon Kaybı)
3. Doktorun O Hafta İçin İzin Verdiği Bükme Derecesini Zorlayarak Geçmeye Çalışmak
4. Erken/Orta Fazda Patella Üzerine Doğrudan Bası (Diz Çökme) ve >90° Derin Squat Yapmak
4. İyileşme Sürecinde Kırık Diz Kapağının Üzerine Diz Çökmek veya Tam Çömelmek
Patella (Diz Kapağı) Kırığı — Video Rehberi
Videoların üzerine tıklayarak doğrudan pencerede açıp izleyebilir veya 📋 Özet & Ayarlar penceresinden detayları inceleyebilirsiniz.
Hastalığın Tanımı İle İlgili Video (1 Video)
Patofizyoloji, biyomekanik ve klinik tablo özeti
Hastalığın ne olduğu, neden geliştiği ve temel mekanizması
Patella (Diz Kapağı) Kırığı Nedir? Belirtileri ve Klinik Tablosu
Patella (diz kapağı) kırıkları; vücudun en büyük sesamoid kemiği olan ve kuadriseps kasının kaldıraç kolunu %30-50 artıran patellanın doğrudan diz üstüne düşme veya ani şiddetli kuadriseps kasılması sonucu kırılmasıdır. Transvers, parçalı (stellat) veya vertikal tipte görülebilir; ayrışmış kırıklarda dizin ekstansör mekanizması kesintiye uğrayarak hastanın aktif düz bacak kaldırma ve diz ekstansiyonu yeteneği kaybolur.
Diz kapağı kırığı (Patella Kırığı), dizin önündeki koruyucu kalkan görevi gören ve bacağı düzleştiren kas kirişinin içinde yer alan diz kapağı kemiğinin doğrudan diz üstüne düşme veya çarpma sonucu kırılmasıdır. Diz önünde hızlı gelişen şişlik, hassasiyet, kırık parçaları arasında oluk hissi ve bacağı düz olarak havaya kaldıramama en temel belirtileridir.
Tedaviler ve Egzersizler İle İlgili Videolar
Faz bazlı fizyoterapi protokolleri, mobilizasyon ve terapötik egzersizler
Aşamalı iyileşme ve evde güvenli egzersiz uygulamaları
Patella (Diz Kapağı) Kırığı Rehabilitasyonu ve Egzersiz Prensipleri
Haftalara göre kademeli diz fleksiyon progresyonu (30°-60°-90°), patellar mobilizasyon ve ekstansör gecikmeyi (lag) önleyici kuadriseps eğitimi.
Diz kapağı kırığı sonrasında diz bükülme açısını güvenli şekilde artırma ve uyluk kaslarını güçlendirme aşamaları.
Diz ve Bacak Kırıkları Sonrası Kuadriseps Güçlendirme Egzersizleri
İzometrik kuadriseps set, düz bacak kaldırma, sabit bisiklet ve kapalı kinetik zincir fonksiyonel kuvvetlendirme.
Diz kapağı ve bacak kırıkları sonrası eriyen üst bacak (kuadriseps) kasını yeniden güçlendiren ev egzersizleri.
Klinik Değerlendirme, Gonyometri ve Özel Test Videoları
Yalnızca Sağlık Profesyoneli modunda görüntülenir (Hasta modunda gizlidir)
Diz Eklemi Gonyometrik Ölçümü (Kontrollü Fleksiyon ve Tam Ekstansiyon)
Patella kırığı rehabilitasyonunda haftalık izin verilen fleksiyon açılarının ve aktif/pasif ekstansiyon kaybının (extensor lag) gonyometrik ölçümü.
Diz Eklemi ve Patellofemoral Mekanizma Klinik Muayenesi
Patellar mobilite (medio-lateral ve süperior-inferior kayma), kuadriseps atrofi çevre ölçümü ve ekstansör mekanizma muayenesi.