Dirsek (Olekranon ve Radius Başı) KırığıDirsek Kırığı (Dirsek (Olekranon & Radius Başı) Kırığı)
Dirsek (Olekranon ve Radius Başı) Kırığı Nedir?
Dirsek çevresi kırıkları; erişkinlerde en sık açık el üzerine düşme (FOOSH) sonucu gelişen Radius Başı Kırıkları (Mason Tip I-IV) ile doğrudan dirsek üstüne düşme ve triseps çekişiyle oluşan Olekranon Kırıklarını (Mayo Tip I-III) içerir. Dirsek eklemi; humeroulnar, humeroradial ve proksimal radioulnar olmak üzere tek bir kapsül içinde 3 eklemden oluşur ve anatomik uyumu bozulduğunda hem fleksiyon-ekstansiyon hem de ön kol pronasyon-supinasyon hareketleri etkilenir.
Dirsek kırığı (Olekranon ve Radius Başı Kırığı), dirseğin sivri arka ucunun (olekranon) veya ön kol kemiğinin dirsek içindeki yuvarlak başının (radius başı) düşme ya da darbe sonucu kırılmasıdır. Dirsekte şişlik, dirseği tam büküp açamama, ön kolu çevirirken (kapı kolu veya anahtar çevirme hareketinde) keskin ağrı ile kendini gösterir.
Temel Nedenler ve Biyomekanik
Bilmeniz Gereken Temel Noktalar
- •Dirsek hafif fleksiyonda ve ön kol pronasyondayken açık el üzerine düşme (Radius başı kırığı - valgus ve aksiyel kompresyon)
- •Dirsek ucu üzerine doğrudan düşme ve eşzamanlı triseps brachii kasının şiddetli eksantrik kasılması (Olekranon kırığı)
- •Mason Tip I kaymamış kırıklarda >1-2 hafta uzun immobilizasyonun kalıcı dirsek ekstansiyon kaybına yol açması
- •Radius Başı: Ön kolumuzu çevirirken (anahtar çevirme, kapı kolu açma) dirsek içinde dönen çark şeklindeki kemik başıdır.
- •Olekranon (Dirsek Ucu): Dirseğimizi masaya dayadığımızda hissettiğimiz arka kemik çıkıntısıdır; kolu düzelten triseps kası buraya yapışır.
- •Önemli Uyarı (Zorlama Yasağı): Dirseği açmak için asla elinize ağır poşet/bidon alıp sarkıtmayın veya bir başkasına zorla bastırtmayın; bu durum dirsek önünde kemikleşmeye yol açıp dirseği daha çok kilitleyebilir!
Değerlendirme Yöntemleri
1. Nörovasküler Muayene (Ulnar Sinir & Posterior İnterosseöz Sinir)
Olekranon/medial epikondil komşuluğunda ulnar sinir (4-5. parmak duyu ve intrinsik kaslar) ve radius boynu komşuluğunda radial/posterior interosseöz sinir (bilek ve parmak ekstansiyonu) kontrolü.
2. Fonksiyonel Dirsek Arkı ve Gonyometrik Ölçüm
Dirsek fleksiyon-ekstansiyon (normal 0-145°, günlük yaşam fonksiyonel arkı 30-130°) ve ön kol supinasyon-pronasyon (normal 85°/85°, fonksiyonel ark 50°/50°) ölçümü.
3. Komplikasyon Taraması (Myositis Ossificans) & Mayo Dirsek Skoru
Dirsek ön yüzünde aşırı sıcaklık, sert şişlik ve azalan EHA (heterotopik ossifikasyon uyarısı); Mayo Elbow Performance Score (MEPS).
1. Dirsek Açma ve Bükme Açısı
Kolunuzu tam düzleştirebilme (ekstansiyon) ve elinizi omuzunuza/ağzınıza götürebilme (fleksiyon) açınız ölçülür.
2. Avuç İçi Çevirme (Rotasyon) Açısı
Dirseğiniz belinize yapışıkken avuç içinizi tam tavana ve tam yere çevirebilme açınız değerlendirilir.
3. Günlük Kullanım ve Sinir Kontrolü
Serçe parmağınızda uyuşma olup olmadığı ve yemek yeme, saç tarama gibi günlük hareketleriniz incelenir.
Tedavi Seçenekleri ve Faz Bazlı Protokol
✨ Zenginleştirilmiş GIF Egzersiz & Koruma RehberiFaz 1: Erken Kontrollü Mobilizasyon ve Koruma Fazı (0 - 3. Hafta)
- •Mason Tip I stabil radius başı kırıklarında sadece 3-7 gün kol askısı sonrası HEME-N erken aktif fleksiyon/ekstansiyon ve supinasyon/pronasyon; cerrahi olekranon (gergi bandı/plak) kırıklarında açı ayarlı dirsek ortezi ile kontrollü EHA
- •Olekranon kırıklarında ilk 4-6 hafta aktif dirençli dirsek ekstansiyonundan (triseps çekişi) ve 90-100° üzeri aşırı fleksiyondan kaçınılması
- •Dirsek 90° fleksiyonda gövdeye yaslı iken ağrısız aktif/aktif-asistif ön kol supinasyon-pronasyon ve el bileği/omuz serbest hareketleri
Faz 2: Aktif EHA Kazanımı ve Düşük Yük Uzun Süreli Germe (3 - 6. Hafta)
- •Tam fonksiyonel dirsek arkının (özellikle son 20-30° ekstansiyonun) kazanılması için aktif-asistif egzersizler ve düşük yük-uzun süreli (low-load prolonged stretch) pozisyonlama
- •KESİNLİKLE kuralı: Kemikleşme (myositis ossificans) riskini tetiklediği için dirseğe başkasının ağrılı pasif zorlama yapması veya elde ağır poşet/dambıl taşıyarak dirseği açmaya çalışmak yasaktır
- •Ağrısız submaksimal biseps, triseps ve ön kol fleksör/ekstansör izometrik egzersizler
Faz 3: Progresif Kuvvetlendirme ve Fonksiyonel Faz (6 - 12+ Hafta)
- •Radyolojik kaynama sonrası TheraBand ve hafif dambıllarla izotonik biseps/triseps ve çekiç çevirme (supinasyon/pronasyon) güçlendirme
- •Kapalı kinetik zincir duvar/masa üstü ağırlık aktarma ve üst ekstremite fonksiyonel uzanma aktivitelerine dönüş
1. Dönem: Erken Kontrollü Hareket Dönemi (İlk 3 Hafta)
- •Doktorunuz izin verir vermez (kaymamış radius başı kırıklarında 3-5. günde) günde 4-5 kez askıyı çıkarıp sağlam elinizin yardımıyla dirseğinizi yavaşça büküp düzleştirin
- •Dirseğinizi 90 derece büküp gövdenize yapıştırın ve sadece ön kolunuzu çevirerek avuç içinizi sırayla tavana ve yere baktırın
- •Ameliyatlı dirsek ucu (olekranon) kırığınız varsa ilk 4-6 hafta kolunuzla hiçbir şeyi itmeyin ve elinizden destek alarak koltuktan kalkmayın
2. Dönem: Dirseği Tam Düzleştirme Dönemi (3 - 6. Hafta)
- •Sırtüstü yatıp dirseğinizin tam açılması için bileğinizin (veya ön kolunuzun) kendi ağırlığıyla 5-10 dakika gevşekçe düz uzanmasını sağlayın (ağrısız uzun süreli esnetme)
- •Kesin Kural: Dirseğinizi açmak için elinize ağır su bidonu/poşet alıp sarkıtmayın ve kimseye dirseğinizi zorla bastırtmayın!
- •El bileği ve parmaklarınızı her yöne çalıştırarak ön kol kaslarınızı esnek tutun
3. Dönem: Güçlendirme ve Normal Hayata Dönüş (6 - 12. Hafta)
- •Röntgende kaynama onaylandıktan sonra egzersiz lastiği ve yarım kiloluk ağırlıkla dirsek bükme-açma güçlendirme hareketlerine geçin
- •Elünüze çekiç veya su şişesi alıp yavaşça sağa-sola çevirerek ön kol döndürme gücünüzü tam olarak geri kazanın
Hareketli (GIF) Terapötik Egzersiz Rehberi
Biyomekanik açı, hedef kas grubu ve dozaj parametreleriyle animasyonlu klinik egzersiz protokolü (Büyütmek için görsele tıklayın)
Evde adım adım güvenle uygulayabileceğiniz hareketli egzersiz gösterimleri (Büyütmek için görsele tıklayın)
🔍 Büyüt1. Erken Kontrollü Aktif/Aktif-Asistif Humeroulnar Fleksiyon ve Ekstansiyon
1. Sağlam Elin Yardımıyla Dirseği Yavaşça Büküp Düzleştirme
Dirsek eklemi immobilizasyona en hızlı sertlikle (artrofibrozis) yanıt veren eklemdir. Hekim onayıyla erken dönemde ağrısız aktif/aktif-asistif fleksiyon-ekstansiyon arkı çalıştırılır.
Dirsek çok çabuk sertleşen bir eklemdir. Doktorunuz izin verir vermez sağlam elinizle bileğinizi destekleyerek dirseğinizi ağrısız sınırda yavaşça büküp ardından olabildiğince düzleştirin.
🔍 Büyüt2. Dirsek 90° Fleksiyonda Proksimal Radioulnar Supinasyon ve Pronasyon
2. Dirseği Belinize Yapıştırıp Avuç İçini Tavana ve Yere Çevirme
Radius başı kırıklarında annulare ligament içinde radius başının düzgün şekillenmesi ve yapışıklığın önlenmesi için dirsek 90°'de sabitken aktif supinasyon-pronasyon.
Dirseğinizi 90 derece büküp gövdenize yapıştırın. Sadece ön kolunuzu çevirerek avuç içinizi sırayla tavana ve yere doğru baktırın.
🔍 Büyüt3. Fleksör-Pronatör ve Ekstansör-Supinatör Grup İçin Aktif El Bileği EHA
3. Ön Kol Masadayken El Bileğini Yukarı ve Aşağı Çalıştırma
Lateral ve medial epikondile tutunan el bileği ekstansör ve fleksör kaslarının esnekliğini koruyarak dirsek ekstansiyon kazanımını kolaylaştırır.
Ön kolunuzu masaya koyup el bileğinizi yukarı ve aşağı bükerek dirseğinize uzanan ön kol kaslarınızın sertleşmesini önleyin.
🔍 Büyüt4. Ritmik Parmak Pompalama ve İlerleyici Kavrama Aktivasyonu
4. Avuç İçinde Yumuşak Top Sıkarak Şişliği Azaltma ve Güçlendirme
Venöz ve lenfatik dönüşü destekleyerek el/ön kol ödemini azaltır; Faz 3'te ön kol kas kuvvetini yeniden kazandırır.
Avucunuzda yumuşak bir egzersiz topu veya süngeri sıkarak elinizdeki şişliği azaltın ve ön kol kaslarınızı güçlendirin.
🔍 Büyüt5. Skapulotorasik Hizalama ve Üst Trapez Koruyucu Gevşetme
5. Askıdan Yorulan Omuz ve Kürek Kemiklerini Rahatlatma
Dirsek kırığı sonrası hastaların kolu gövdeye yapıştırarak geliştirdiği koruyucu omuz elevasyonu ve skapular protraksiyonu çözerek boyun/omuz ağrısını engeller.
Dirseğinizi korurken omuzlarınızı kulaklarınıza doğru çekmeyin; omuzlarınızı indirip kürek kemiklerinizi arkada birbirine yaklaştırın.
🔍 Büyüt6. Aktif Diferansiyel Fleksör Tendon Kaydırma ve Distal Pompa
6. Parmakları Tam Açıp Sırayla Yumruk Yapma
Dirsek çevresinden başlayan fleksör ve ekstansör kas karınlarında nazik kayma sağlayarak hem ön kol ödemini çözer hem de miyofasiyal yapışıklıkları önler.
Dirseğiniz askıda veya destekliyken parmaklarınızı her saat başı tam açıp kapatarak elinizde şişlik birikmesini önleyin.
Kaçınılması Gereken Hareketler ve Kesin Yasaklar
1. KESİN YASAK: Dirseği Açmak İçin Elde Ağır Yük/Su Bidonu Taşımak (Brachialis Yırtığı ve Myositis Ossificans Yapar!)
1. Dirsek Düzleşsin Diye Elde Ağır Su Bidonu veya Poşet Sarkıtmak (Kas İçinde Kemikleşmeye ve Kalıcı Sertliğe Yol Açar!)
2. Agresif Ağrılı Pasif Zorlama / Manipülasyon (Heterotopik Ossifikasyon / Myositis Ossificans Tetikleyicisi!)
2. Bir Başkasının Dirseğinizi Ağrıtarak Zorla Bastırması veya Açmaya Çalışması
3. Olekranon Kırıklarında İlk 6 Hafta Aktif Dirençli Triseps Ekstansiyonu ve Kol Üzerine Yüklenme (Fiksasyon Ayrılması)
3. Dirsek Ucu Ameliyatından Sonra İlk 6 Hafta Kolla Kapı/Masa İtmek veya Koltuktan Destek Alarak Kalkmak
4. Stabil Kırıklarda Hekimin Önerdiği Erken Mobilizasyonu Geciktirmek (Kalıcı Fleksiyon Kontraktürü Riski)
4. Doktor Hareket Verdiği Halde Korkup Dirseği Haftalarca Hiç Açmadan Askıda Tutmak
Dirsek (Olekranon ve Radius Başı) Kırığı — Video Rehberi
Videoların üzerine tıklayarak doğrudan pencerede açıp izleyebilir veya 📋 Özet & Ayarlar penceresinden detayları inceleyebilirsiniz.
Hastalığın Tanımı İle İlgili Video (1 Video)
Patofizyoloji, biyomekanik ve klinik tablo özeti
Hastalığın ne olduğu, neden geliştiği ve temel mekanizması
Dirsek Kırıkları (Olekranon ve Radius Başı Kırıkları) Nedir? Nasıl Tedavi Edilir?
Dirsek çevresi kırıkları; erişkinlerde en sık açık el üzerine düşme (FOOSH) sonucu gelişen Radius Başı Kırıkları (Mason Tip I-IV) ile doğrudan dirsek üstüne düşme ve triseps çekişiyle oluşan Olekranon Kırıklarını (Mayo Tip I-III) içerir. Dirsek eklemi; humeroulnar, humeroradial ve proksimal radioulnar olmak üzere tek bir kapsül içinde 3 eklemden oluşur ve anatomik uyumu bozulduğunda hem fleksiyon-ekstansiyon hem de ön kol pronasyon-supinasyon hareketleri etkilenir.
Dirsek kırığı (Olekranon ve Radius Başı Kırığı), dirseğin sivri arka ucunun (olekranon) veya ön kol kemiğinin dirsek içindeki yuvarlak başının (radius başı) düşme ya da darbe sonucu kırılmasıdır. Dirsekte şişlik, dirseği tam büküp açamama, ön kolu çevirirken (kapı kolu veya anahtar çevirme hareketinde) keskin ağrı ile kendini gösterir.
Tedaviler ve Egzersizler İle İlgili Videolar
Faz bazlı fizyoterapi protokolleri, mobilizasyon ve terapötik egzersizler
Aşamalı iyileşme ve evde güvenli egzersiz uygulamaları
Dirsek Kırığı Sonrası Egzersizler | Evde Fizik Tedavi ve Tam İyileşme Rutini
Fonksiyonel dirsek arkı (30-130° fleksiyon ve 50/50° rotasyon) kazanımı, aktif-asistif EHA ve düşük yük-uzun süreli germe protokolü.
Dirsek kırığı sonrası gelişen açma-kapama kısıtlılığını zorlamadan çözmek ve ön kol çevirme hareketini kazanmak için tüm egzersizler.
Dirsek ve Kol Kırığı Sonrası Hareket Açıklığı ve Güçlendirme Egzersizleri
Myositis ossificans riskini tetiklemeden ağrısız aktif EHA'dan izometrik ve izotonik biseps/triseps/pronatör-supinatör güçlendirmeye geçiş.
Dirsek ve kol kırıkları sonrasında eklem esnekliğini ve kol kas gücünü adım adım geri kazandıran egzersizler.
Klinik Değerlendirme, Gonyometri ve Özel Test Videoları
Yalnızca Sağlık Profesyoneli modunda görüntülenir (Hasta modunda gizlidir)
Dirsek Eklemi ve Ön Kol Gonyometrik Ölçümü (Fleksiyon, Ekstansiyon, Supinasyon, Pronasyon)
Humeroulnar fleksiyon-ekstansiyon (0-145°) ve proksimal radioulnar supinasyon-pronasyon (0-85°) açılarının standart gonyometrik ölçümü.
Dirsek Ekstansiyonu (Triseps Brachii) Manuel Kas Testi
Olekranon kırığı tam radyolojik kaynaması sonrasında triseps brachii ekstansör kas kuvvetinin 0-5 skalasında manuel kas testi ile değerlendirilmesi.